In deze blog nemen we een diepe duik in de wereld van kennis over lysine. Lysine is een van de 20 aminozuren. Even ter opfrissing: eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren. Aminozuren zijn dus de kleinste bouwsteentjes van een eiwit en je lichaam gebruikt juist die kleinste bouwsteentjes om talloze nieuwe eiwitten te maken. Eiwitten, of preciezer gezegd, aminozuren zijn essentieel, omdat (bijna) alles in ons lichaam uit aminozuren gemaakt wordt. Ze worden verdeeld in essentiële (9), semi-essentiële (5) en niet-essentiële (6). Het verschil zit hem in de (on)mogelijkheid van je lichaam om het zelf aan te maken. Lysine is één van de negen essentiële aminozuren. Je moet het dus linksom of rechtsom uit je voeding halen. Vervolgens heb je maagzuur nodig om die eiwitten uit voeding af te breken in aminozuren. Slik je dus langdurig maagzuurremmers, dan zou ik deze blog zeker lezen. Want wellicht heb je symptomen van een tekort aan lysine, die je zeker niet direct aan je maagzuurremmer (eufemistisch ook maagbeschermer genoemd) zou koppelen.
Ik orden deze blog in de volgende hoofdstukken:
- De ontdekking van lysine
- Bronnen van lysine
- Functies van lysine
- Oorzaken van een tekort aan lysine
- Symptomen van een tekort aan lysine
- Suppletie en doseringen
De ontdekking van lysine
Lysine werd voor het eerst ontdekt in 1889 door de Duitse chemicus Edmund Drechsel. Hij isoleerde het aminozuur uit caseïne (melkeiwit). Het aminozuur heeft de naam te danken aan het Griekse woord ‘lysis’, wat ‘losmaken’ betekent. In 1902 ontrafelden de scheikundigen Emil Fischer en Fritz Weigert de structuur waarna men de stof kunstmatig kon namaken (synthetiseren). Pas in 1958 werd het op grote schaal geproduceerd.
Sinds die ontdekking is het uitgebreid bestudeerd voor zijn rol in de synthese van eiwitten in het lichaam, de rol bij de immuunfunctie en totale gezondheid. Omdat het een essentieel aminozuur is, ben je dus aangewezen op voeding. Mis je lysine, dan kan je gezondheid enorm verslechteren en je zelfs het leven kosten: essentieel voor het leven dus! Het hangt sterk van je dieet af of je voldoende lysine binnenkrijgt. In Amerika is 60-65% van de calorieën direct of indirect afkomstig van granen, en dan in het bijzonder tarwe. Dat is een slechte bron van eiwitten en in het bijzonder van lysine. Het lysingehalte neemt nog verder af door het overmatig gebruik van kunstmest. Hier zie je opnieuw dat het maximaliseren van de opbrengst per hectare door het gebruik van allerlei kunstmatige meststoffen, de voeding verschraalt.[1] Dus dat is geen verzinsel van mensen en bedrijven die zich richten op het verkopen van supplementen.
Inmiddels hebben de producenten van tarwe deze tekortkoming ook geconstateerd. Er wordt daarom naar allerlei manieren gezocht om het gehalte lysine in plantaardige producten te vergroten, met name door genetische modificatiestrategieën. Er is natuurlijk grote druk om vooral plantaardig te eten. Maar men is zich terdege bewust dat je dan allerlei tekorten gaat oplopen die je vooral uit dierlijke producten binnenkrijgt. De oplossing? Het genetisch manipuleren van groenten en granen om het lysinegehalte te verhogen.[2] Zodat je toch meegaat in de door mensen bedachte ontwikkeling om vooral plantaardig te eten. Als je voornamelijk of zelfs uitsluitend plantaardig eet, dan leidt dat zeker tot allerlei gezondheids- en zelfs vruchtbaarheidsproblemen. We kunnen gewoon niet zonder dierlijk voedsel, alhoewel je over de balans tussen de verschillende soorten voeding wel degelijk kunt twisten.
Het ultieme motief achter die druk om maar vooral alleen plantaardig te gaan eten, heeft natuurlijk te maken met de gedachte dat wij als mensen door ons eetgedrag verantwoordelijk zijn voor de opwarming van de aarde. En dan richten de pijlen zich vooral op het beperken of veranderen van voedingsbronnen. Daar komen al deze pogingen vandaan (nog los van bepaalde mensen die daar belang bij hebben).[3] Dit wordt expliciet beschreven in het document uit voetnoot 3. Ik beschouw dit als bangmakerij en het zorgen voor een schuldcomplex dat jij met jouw voedingskeuzes verantwoordelijk zou zijn voor klimaatverandering. En als oplossing; genetisch manipuleren van plantaardige voeding om juist die dierlijke nutriënten erin te gaan stoppen. Naar mijn mening is dat een volstrekt verkeerde ontwikkeling. Iedereen mag zijn eigen keuzes maken, maar ik blijf er met de kennis van nutriënten in ieder geval ver van weg.
Bronnen van lysine
Lysine is een aminozuur. Dus is het logisch dat het een onderdeel is van eiwitrijke voeding. Nu zijn eiwitten zeker niet exclusief verbonden aan dierlijk eten, maar de eerlijkheid gebiedt wel te zeggen dat plantaardige bronnen inferieur zijn ten opzichte van de dierlijke. Dat zie je ook aan de gehaltes per 100 gram:
- Parmezaanse kaas: 3300-3800 mg;
- Runderbiefstuk: 2800-3200 mg;
- Gebakken garnalen/schelpdieren: 2500-2800 mg;
- Kippenborst (geroosterd): 2400-2700 mg;
- Tonijn (vers of uit blik): 2200-2500 mg;
- Varkenshaas: 2200-2400 mg;
- Sojabonen (edamame): 1900-2200 mg;
- Zalm: 1900-2100 mg;
- Gekookte linzen: 500-700 mg;
- Vol ei (gekookt): 650-750 mg.
Je ziet; vooral dierlijke producten. Maar daar is niet alles mee gezegd. Want ook de ratio tussen lysine en arginine is relevant. Dat leg ik later wel uit. Dan zijn de beste voedingsmiddelen voor lysine (in relatie tot arginine):
- Zuivel (kaas, yoghurt en kwark);
- Vis;
- Eieren;
- Vlees (kip, kalkoen en runderbiefstuk).
Het is dus niet moeilijk om voldoende lysine binnen te krijgen, mits je dierlijke producten eet en je je niet verliest in louter plantaardige diëten. De beste plantaardige bronnen zijn:
- Bonen (witte en zwarte);
- Linzen;
- Kikkererwten;
- Pompoenpitten;
- Pistache;
- Cashewnoten.
In onderstaande afbeelding zie je dan ook de voeding met complete aminozuren en incomplete bij elkaar.

Functies van lysine
In de blog over aminozuren heb ik al opgeschreven dat ons lichaam van 20 aminozuren naar schatting 500.000 eiwitten maakt. Niemand die het precies weet. In die zin is het beschrijven van de functie van lysine dan ook een wel zeer beperkte samenvatting.

Maar we moeten ergens beginnen. Dus hier komen de belangrijkste functies:
Bouwsteen van proteïnes
Lysine helpt de integriteit van onze lichaamseiwitten te behouden, waardoor we geen eiwitten via onze nieren verliezen. Het is dus niet alleen een bouwsteen van eiwitten, maar ook een beschermer ervan. Hormonen, enzymen, wat is er niet gebouwd met aminozuren? In die zin komen we het dus overal in het lichaam tegen. Van insuline tot groeihormoon. En van hypofysehormonen tot directe voorloper van acetyl-CoA voor energie.
Versterkt collageen
Lysine is essentieel voor de productie van collageen dat op zijn beurt noodzakelijk is voor de huid, botten, bindweefsel en bloedvaten. Je moet weten dat collageen uit 19 verschillende aminozuren wordt opgebouwd, maar de belangrijkste drie specifieke bouwstenen die samen meer dan 50-55% van de structuur uitmaken, zijn: glycine, proline en hydroxyproline. Die collageenmoleculen moeten weer onderling aan elkaar worden ‘geknoopt’ en dat doet lysine. De rol van lysine is dus niet direct te koppelen aan het bouwen van één molecuul collageen, maar is cruciaal om de dwarsverbindingen tussen de verschillende collageenvezels te maken.[4] Zonder deze lysinebruggen heeft collageen geen trekkracht en stort de structuur in. Overigens: er bestaat ook een verband met osteoporose (waarover later meer), want een groot deel van de botmatrix bestaat voornamelijk uit collageen.
Er bestaat ook een verband met osteoartritis, vooral bekend onder de naam ‘artrose’. De kern van deze aandoening is dat het kraakbeen in kwaliteit achteruitgaat en langzaam verdwijnt. Lysine is echter een fundamentele bouwsteen voor het herstel en de structuur van kraakbeen. De rol van lysine bij artrose kan in drie mechanismen worden samengevat:
- Lysine helpt kraakbeencellen (chondrocyten) om nieuw collageen aan te maken;
- Lysine is zelf een bouwsteen voor de dwarsverbindingen bij collageen (hierboven uitgelegd);
- Lysine remt ontstekingen en afbraak van kraakbeen door verlagen van ontstekingsfactoren (TNF-alpha) en specifieke enzymen (MMP’s);
Hoewel lysine artrose niet direct kan genezen, helpt het wel om het resterende kraakbeen zo sterk mogelijk te houden.
Energie en metabolisme
Lysine is onmisbaar voor de productie van energie uit vet.[5] Dat zit zo: de lever maakt van van lysine en methionine de stof carnitine. Lysine levert het volledige skelet en methionine de methylgroepen. Wat is dan de relatie tussen carnitine en energie? Wel, carnitine werkt als een ‘taxi’ om vetzuren naar de mitochondriën te transporteren waar ze kunnen worden verbrand voor energie. Als je te weinig lysine hebt, daalt de lichaamseigen productie van carnitine met als gevolg overgewicht, vermoeidheid, verminderde spierkracht, allen veroorzaakt omdat je vetten niet kunt verbranden.
Terzijde: vetverbranding levert veel meer energie op dan de verbranding van glucose. Het hangt een beetje van het soort vet en de vorm af, maar je kunt gerust uitgaan van drie tot vier keer zoveel energie. Mocht je last hebben van lichaamsvet en je wilt dit verbranden, zorg dan dat je de inname van glucose zoveel mogelijk beperkt. Dan gaat je lichaam vetten verbranden (ketose). Mits je tenminste voldoende lysine hebt. Dus:
- Geen lysine = geen carnitine;
- Geen carnitine = geen transport naar de mitochondriën;
- Geen transport = geen vetverbranding (bèta-oxidatie);
- Geen vetverbranding = niet afvallen.
Zonder lysine (en dus zonder carnitine) loopt niet alleen de ketonenproductie vast in de lever, maar stagneert de directe vetverbranding in je lichaam ook. Voor de volledigheid heb je voor de omzetting van lysine in carnitine ook nog ijzer, vitamine C, SAMe, vitamine B3 en B6 nodig.
Ondersteunt de botgezondheid
Door lysine wordt de calciumabsorptie en -vrijgave in botten verbeterd. Daarmee wordt het risico op osteoporose gereduceerd. Hoe werkt dat dan precies? Lysine stimuleert namelijk de celdeling, de activering en de specialisatie van osteoblasten, blijkt uit een onderzoek uit 2022.[6] Die osteoblasten zorgen voor botopbouw. Daarnaast blokkeert lysine het stofje interleukine-6 wat er juist voor zorgt dat osteoclasten worden aangemaakt. Lysine blokkeert de aanmaak van botafbrekende cellen en dus overmatige osteoporose.
Andersom stimuleert lysine het hormoon IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1) wat op zijn beurt de activiteit van osteoblasten weer bevordert. Tenslotte zie je in het plaatje dat lysine de aanmaak van NO (nitric oxide) een boost geeft wat ook weer een extra stimulans voor osteoblasten is. Dus op vier manieren heeft lysine effect op je botgezondheid:
- Stimulering van de aanmaak van osteoblasten;
- Blokkeren van IL-6 zodat er minder osteoclasten worden aangemaakt;
- Boosten van IGF-1 voor nog meer osteoblasten;
- Boosten van NO voor nog meer osteoblasten.

Dat is dus een veel natuurlijkere manier voor het oplossen van osteoporose dan die synthetische bisfosfonaten of kunstmatig toegediend parathormoon! En gaat ook veel verder dan het domweg toedienen van calcium met wat vitamine D.
Repareert groeiachterstanden
Er zijn recent onderzoeken gedaan bij kinderen met groeiachterstanden. Kinderen dus, die qua gewicht, lengte, Z-scores (statistische vergelijking met andere kinderen), BMI en huidplooimetingen, achterlopen op hun leeftijdsgenootjes. Daarnaast blijkt dat die kinderen ook kunnen afwijken op punten als psychomotorische en mentale ontwikkeling (DQ-scores). En om het rijtje af te maken worden er vaak ook afwijkingen gezien in andere parameters: hormonen (slaap!), immunologische indicatoren, eiwitten, indicatoren voor een goede botstofwisseling en rode bloedcelwaarden. Al deze parameters verbeterden aanzienlijk met suppletie van lysine.[7] En nog een extra stimulans om aan lysine te denken voor ouders met zulke kinderen: een jaar suppletie met 10 gram lysine per dag gedurende een jaar vergeleken met het geven van groeihormonen leverde een betere score voor lysine op (95,21% voor lysine ten opzichte van 82,31% voor farmaceutisch groeihormoon).
Angst- en stressreductie
In een studie uit 2007 onder 108 gezonde volwassenen leidde de suppletie van 2,64 gram lysine en 2,64 gram carnitine tot een significante vermindering van angstklachten. Dat gold zowel voor chronische als acute angst. Bij de mannelijke deelnemers zorgde de combinatie voor een meetbare daling van het stresshormoon cortisol. Kennelijk hebben beide aminozoren effect op de zogenaamde HPA-as (bijnieren), waardoor het lichaam minder heftig reageert op stressprikkels.[8] Dat is een betere optie om te proberen dan psychofarmaca (bijvoorbeeld: antidepressiva, antipsychotica). Zouden die plantaardige diëten volgende en vlees-mijdende consumenten op deze manier de rekening gepresenteerd krijgen? Proteïnen (eiwitten) en dus aminozuren zijn dé bouwstenen van een gezond lichaam en een gezonde geest! Omdat cortisol een belangrijke rol speelt in de stressrespons en het slaap-waakritme, kan lysine dus via dat effect bijdragen aan een betere slaapkwaliteit.
Immuunfunctie
In een studie uit 1995 concludeerde Italiaanse onderzoekers al dat suppletie met lysine en arginine een krachtige stimulerende werking heeft op zowel de cellen als de vloeistoffen van ons immuunsysteem. De behandeling zorgde voor een betere werking van witte bloedcellen, die sneller en doelgerichter naar de plek van een infectie kunnen reizen. Daarnaast nam het absolute aantal killercellen toe en vertoonde de proefpersonen na de behandeling een duidelijke stijging in hun IgG-spiegels. Daarnaast meldden de onderzoekers dat deze stoffen hielpen bij de achteruitgang van de thymus (de T-cellen-fabriek). Bij kinderen bleek dat deze combinatie effectief was in het verminderen van herhaalde luchtweginfecties.[9]
Misschien heb je weleens gehoord van het herpes-simplexvirus (HSV). Dat is een veel voorkomend virus dat pijnlijke blaasjes en zweertjes veroorzaakt op de huid en slijmvliezen. Als je er eenmaal mee besmet bent, blijft dit virus levenslang in je lichaam. Bij een verminderde weerstand of stress komt het latente virus weer boven en veroorzaakt problemen. Er zijn twee vormen van:
- HSV-1: dit type veroorzaakt meestal de bekende koortslip met blaasjes op of rond de lippen;
- HSV-2: dit type is de hoofdoorzaak van genitale herpes, een seksueel overdraagbare aandoening die blaasjes rond de geslachtsdelen en de anus veroorzaakt.
Lysine blijkt preventief (en curatief) te werken op het ontstaan van deze infecties. Het herpesvirus heeft het aminozuur arginine nodig om zich te vermenigvuldigen, terwijl lysine deze vermenigvuldiging juist remt. Door de verhouding tussen deze twee aminozuren in je lichaam aan te passen, kun je de frequentie en ernst van de herpesuitbraak (zoals een koortslip) beïnvloeden. Lysine en arginine lijken namelijk chemisch gezien veel op elkaar. Het herpesvirus gebruikt arginine om zijn beschermend omhulsel en viraal DNA op te bouwen. Maar omdat lysine en arginine dezelfde transportwegen gebruiken, wint lysine de strijd mits er meer aanbod is van lysine ten opzichte van arginine. Het virus neemt per ongeluk lysine op in plaats van arginine, waardoor de bouw en het kopiëren van nieuwe virusdeeltjes stopt. Tenslotte stimuleert lysine het enzym arginase dat de aanwezige arginine sneller afbreekt. Voor de bestrijding van een herpes-uitbraak dien je wel doseringen van meer dan 1 gram in te nemen.[10] De beste resultaten bereik je met doseringen van rond de 3 gram per dag als er sprake is van een uitbraak van het virus.[11] Idealiter gecombineerd met een dieet dat laag is in arginine. Overigens stimuleren gluten juist een uitbraak van het virus, zoals bleek uit een onderzoek onder patiënten met coeliakie. Symptoom nummer één na blootstelling aan gluten: zweren in de mond (tandvlees en gehemelte) of op de lip! Terzijde: aften zitten op het zachte slijmvlies, zoals wangen, de zachte kant van de lip of onder de tong. Heb je dus regelmatig last van zweren in je mond, laat je dan testen op gluten.
Hoge bloeddruk
Suppletie van lysine bij een groep van 180 mannen en vrouwen met hoge bloeddruk, leidde tot de uitkomst dat de bovendruk zakte van 146 naar 128. Gemiddeld daalde de bloeddruk van de groep die met lysine werd behandeld met 12 punten na 112 dagen suppletie met 100 mg lysine.[12] Kanttekening: meer lysine toevoegen heeft vooral zin wanneer de inname of beschikbaarheid beperkt is. Wie al voldoende lysine binnenkrijgt, zal waarschijnlijk geen effect op de bloeddruk zien. Deze effecten zijn dus met name te zien bij mensen die vooral granen en groenten eten en nauwelijks tot geen vlees.
Angina pectoris
Er zijn anekdotische studies dat suppletie met 5 gram lysine de ernst van angina pectoris (pijn op de borst bij inspanning) significant verbeterde. Het onderliggende mechanisme is dat lysine zich bindt aan lipoproteïne A, een bijzondere vorm van cholesterol dat wel in relatie lijkt te staan met plaquevorming. Let op: LP(a) is niet hetzelfde als LDL! Er is dus ook extreem overtuigend bewijs dat lysine helpt bij het terugdraaien van hart- en vaatziekten en plaquevorming.
Diabetes
In een relatief kleine studie met 40 diabetici blijkt lysine in de vorm van een creme (15% lysine) de genezing van zweren/wonden aan voeten significant te verbeteren.[13] Wellicht weet je dat diabetici vaak last krijgen van diepe, open wonden op de voetzolen of onder de tenen. Het is een van de meest ernstige en veelvoorkomende complicaties van diabetes waar ongeveer een derde van deze patiënten mee te maken krijgt. Meestal ontstaan deze problemen door zenuwschade (neuropathie), een slechte doorbloeding en een verminderde immuniteit. Wonden bij diabetespatiënten raken door de verhoogde suikerspiegels heel snel geïnfecteerd. Na de studie bleek dat de wonden bij de behandelde groep sneller heelden. Overigens geldt dit niet alleen bij wonden die ontstaan door diabetes. Ook voor en na een operatie is het zinvol om extra aminozuren in te nemen, inclusief lysine, om wondheling te versnellen.
Bovendien blijkt dat mensen die lysine innemen na 60 minuten een lagere bloedglucosespiegel hadden inclusief een lager insulineniveau. Kennelijk verbetert lysine de glucosetolerantie, vermoedelijk door het stimuleren van de darmhormonen (GLP-1) of door het direct beïnvloeden van de glucoseopname in de weefsels.[14]
Huiduitslag
In een onderzoek uit 2020 publiceerde men het effect van lysine bij pityriasis rosea, een milde, maar vaak ontsierende huiduitslag. Dit begint vaak met één grotere vlek (de herald patch) waarna de romp volgt met kleinere, schilferige plekjes. Er lijkt een verband te zijn met het herpesvirus. Door suppletie met lysine gedurende 30 dagen (op een nuchtere maag) en het vermijden van arginine stopte de vorming van nieuwe huiduitslag en begonnen de bestaande huidafwijkingen weg te trekken. De grotere, hardnekkige letsels herstelden zichtbaar sneller. Binnen twee weken was de volledige uitslag verdwenen.[15] Overigens schijnt er een verband te zijn tussen vaccinaties en het ontstaan van deze huidproblemen.
Als we het geheel overzien en samenvatten, dan zijn dit de symptomen van mensen die baat zouden kunnen hebben bij suppletie van lysine:
- Mensen met koortsblaasjes: lysine reduceert de frequentie, ernst en duur van koortsblaasjes door het remmen van het herpesvirus;
- Mensen met veel stress en hoge cortisolwaarden: lysine verlaagt cortisolniveaus en reduceert angst door het moduleren van serotoninereceptoren;
- Mensen met osteoporose: lysine verbetert de calciumabsorptie aanzienlijk, wat vervolgens weer leidt tot het verbeteren van de botgezondheid en het voorkomen van osteoporose;
- Mensen met moeizaam helende wonden: lysine verbetert de collageenproductie voor een sneller herstel van verwondingen, ook na chirurgische ingrepen;
- Mensen met spierproblemen na inspanning: lysine stimuleert spierherstel, ideaal voor atleten, sporters en mensen die fysiek moeten revalideren.
Oorzaken van een tekort
Eigenlijk kan ik hier heel kort over zijn. Want als je het bovenstaande goed hebt gelezen, weet je waarschijnlijk zelf de antwoorden al. Hier komen ze:
- Een eenzijdig dieet van vooral plantaardige voeding en veel granen;
- Een gebrek aan maagzuur. Dat kan komen door:
- Gebruik van maagzuurremmers/maagbeschermers;
- Een gebrek aan maagzuur door ouderdom;
- Type-A-gastritis (auto-immuunziekte);
- Type-B-gastritis (door Helicobacter pylori);
- Type-C-gastritis (door galreflux of intensief gebruik van pijnstillers als ibuprofen of aspirine:
- Gebrek aan proteasen door een gebrekkig of niet werkende alvleesklier;
- Een beschadigde darmwand en aandoeningen die hieraan gerelateerd zijn:
- Ziekte van Crohn;
- Coeliakie;
- Colitis ulcerosa;
- Genetische enzymdefecten (zeldzaam).
Ik denk dat vooral een gebrek aan maagzuur de belangrijkste oorzaak is, mede gelet op het feit dat er 2,5 miljoen recepten per jaar worden uitgeschreven voor omeprazol/pantoprazol. Daarbij laat ik de vrij verkrijgbare maagzuurremmers nog buiten beschouwing. De tweede belangrijke oorzaak is de afname van de maagzuurproductie door veroudering. Want juist die groep worstelt ook regelmatig met slecht helende wonden. De derde groep zijn de mensen die veganistisch of vegetarisch eten.
Symptomen van een tekort
Zoals altijd zijn symptomen de voorlopers van ziekten en het spiegelbeeld van de functies van het nutriënt. Ik zet ze voor je op een rij, maar zal voor de duidelijkheid een onderscheid maken tussen een gebrek aan aminozuren in het algemeen en dat van lysine in het bijzonder. Waarom? Omdat de kans groot is dat, als je een tekort aan lysine hebt, je ook een tekort hebt aan andere aminozuren, gelet op bovenstaande oorzaken:
Een algeheel tekort aan aminozuren treft bijna alle organen en weefsels. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Chronische vermoeidheid: Een gebrek aan energie en snelle uitputting, zelfs bij voldoende slaap;
- Spierverlies en spierzwakte: Het lichaam breekt eigen spierweefsel af om aan noodzakelijke aminozuren te komen;
- Haaruitval en broze nagels: Keratine (het eiwit in haar en nagels) kan niet goed meer worden aangemaakt;
- Slechte wondheling: Wondjes herstellen traag en blauwe plekken blijven lang zichtbaar;
- Verminderde weerstand: Te weinig bouwstoffen voor antilichamen, waardoor u vaker ziek of verkouden bent;
- Stemmingswisselingen en hersenmist: Aminozuren zijn nodig voor neurotransmitters zoals serotonine en dopamine;
- Schommelende bloedsuikerspiegel: Dit veroorzaakt hevige suikercravings en energiedips.
En welke symptomen specifiek bij een tekort aan lysine horen?
- Frequente koortslippen: Lysine remt de replicatie van het herpes simplex-virus. Bij een tekort krijgt het virus vrij spel en treden er vaker uitbraken op;
- Verhoogde angst en stress: Lysine speelt een rol bij serotoninereceptoren in de hersenen. Een tekort is in onderzoeken direct geassocieerd met verhoogde stressgevoeligheid en angstgevoelens;
- Bloedarmoede (anemie): Lysine helpt bij de aanmaak van rode bloedcellen. Een tekort leidt tot bloedarmoede met symptomen als bleke huid, duizeligheid en koude ledematen;
- Slechte collageen- en botopbouw: Zonder lysine kan het lichaam geen stevig collageen (bindweefsel) maken en neemt het minder calcium op. Dit leidt tot gewrichtsklachten en een verhoogde kans op osteoporose;
- Rode, geïrriteerde ogen: Een specifiek, visueel kenmerk dat regelmatig bij een klinisch lysinetekort wordt gezien;
- Misselijkheid en verminderde eetlust: Spijsverteringsklachten die optreden zonder duidelijke andere oorzaak;
- Artrose door slijtage van het kraakbeen;
- Gewrichtsontstekingen;
- Osteoporose;
- Groeiachterstanden bij kinderen;
- Frequente luchtweginfecties bij kinderen.
Heb je een of meer van bovenstaande symptomen, dan is het verstandig dit met je huisarts te bespreken. Die kan beoordelen of onderzoek naar je maagzuurproductie of je aminozuren- en lysinestatus nodig is.
Suppletie en doseringen
Stel dat je overweegt om lysine te suppleren, met welke factoren moet je dan rekening houden op het gebied van veiligheid, doseringen en wijze van inname? Hieronder bespreken we deze punten.
Veiligheid
Het suppleren van lysine is over het algemeen veilig. In een systematische review van 71 klinische studies naar de veiligheid van suppletie bij mensen, blijkt dat de veilige bovengrens 6 gram per dag is voor lange termijn. Hogere doseringen geven slechts milde maag- en darmklachten.[16] Erg veilig dus tot 6 gram per dag!
Dagelijkse behoefte
Als je een afwisselend dieet gebruikt, krijg je ongeveer vier tot vijf milligram binnen. Maar wie eet er nog zo gevarieerd dat dit lukt? Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar de minimale (!) inname en dat komt neer op 37 (volwassenen) tot 64 milligram (baby’s en kinderen) per dag per kilo lichaamsgewicht. Weeg je dus 70 kilo, dan is de minimum inname 70 x 37 mg = 2,38 gram. Bij baby’s praten we over 5 kilo x 64 milligram: 320 mg. Nu gaat niemand dit uitrekenen, want je hebt namelijk geen flauw idee wat er in je dieet zit. Eén ding kun je wel concluderen: diëten met veel graan en groenten gaan je niet voldoende lysine opleveren. En een andere conclusie: wie groeit of moet groeien heeft de meeste behoefte aan bouwstoffen. Daarom ouders, let op je (te kleine of te magere) kinderen: geef ze lysine (en andere aminozuren)! Geef je kinderen in ieder geval geen louter op graan gebaseerd dieet (inclusief die uit Amerika overgewaaide cereals).
Interacties
Hoge doseringen lysine over lange perioden kunnen leiden tot de volgende problemen:
- Met name gastro-intestinale problemen: diarree, misselijkheid, buikkrampen;
- Problemen met het calciummetabolisme: lysine en calciumsuppletie of medicatie die daarvoor wordt gegeven, kan theoretisch leiden tot hypercalciëmie.
Let op: dit gaat alleen over extreme doseringen.
Tests
De meest gebruikte methode voor het testen van lysinewaarden, is de plasma-bloedtest. De referentiewaarden liggen doorgaans tussen de 120-300 micromol per liter. Een meer accurate methode is de intracellulaire meting. Dan worden gehalten mineralen, aminozuren, vetzuren en vitamines in je cellen gemeten. Dat is een veel meer accurate methode, omdat die waarden niet worden beïnvloed door wat je de vorige dag of week gegeten hebt. Er zijn in Nederland wel instanties die dit aanbieden, zoals www.bloedwaardentest.nl of World Health Laboratories. Er is zelfs een Amerikaanse aanbieder voor dit soort tests, maar dan praat je wel over serieuze bedragen van $ 1350,00 voor een Baseline Nexus-test. Voor dat geld kun je beter gewoon lysine bestellen en uitproberen of dit iets voor je doet, tenzij je ernstige of onverklaarbare gezondheidsproblemen hebt.
Suppletie
Mocht je suppletie overwegen, dan is een startdosering van 1 gram per dag een goede startdosering. Minder heeft in ieder geval geen zin. De therapeutische range ligt tussen de 1 en 5 milligram per dag. Gemiddeld bevat een capsule zo’n 500 mg, dus start met 2 capsules verspreid over de dag, bekijk de effecten en bij weinig verbetering verhoog je stap voor stap de dagelijkse dosering.
Een aandachtspunt bij suppletie met lysine, is de reductie van arginine. Zoals je inmiddels weet, is arginine een semi-essentieel aminozuur. Onder normale omstandigheden maakt je lichaam dit zelf aan, maar in specifieke situaties is die productie onvoldoende. Voor deze blog is echter de interactie met lysine relevant. Omdat beide aminozuren concurreren en van hetzelfde transportmechanisme gebruik maken, belemmeren ze elkaars opname en werking. Heb je behoefte aan meer lysine, gebruik dan vooral zuivelproducten, vis, gevogelte en eieren. Of suppleer, zeker als je maagbeschermers gebruikt. Nog één aandachtspunt voor de reductie van arginine: dat heb je nodig voor de regulering van je bloeddruk. Dus kamp je met hoge bloeddruk, reduceer dan je arginine niet, maar voeg lysine tussen de maaltijden los toe.
Inname
Als je de opname van aminozuren wilt optimaliseren, neem ze dan bij voorkeur in tussen de maaltijden. Wanneer je lysine samen met een eiwit bevattende maaltijd inneemt, kan de opname ervan worden beïnvloed door andere aminozuren uit de maaltijd, omdat ze gebruik maken van hetzelfde transportmechanisme. Losse aminozuren (of een blend) dus nooit met maaltijden innemen. Niet omdat dit schadelijk is, maar omdat je dan minder profiteert van de suppletie.
Vormen
De meeste aanbieders bieden lysine aan, maar je kunt meestal aan het etiket niet zien hoe het gemaakt is. Er zijn namelijk twee manieren: volledig synthetisch of door fermentatie met bacteriën. In de synthetische vorm is het lysine-hydrochloride (HCL). Deze vorm bevat 80% elementair lysine; de 20% HCL werkt alleen als stabilisator. Let dus goed op het etiket of alleen het gehalte lysine wordt aangegeven of de totale hoeveelheid L-lysine HCL. De natuurlijke vorm uit fermentatie bestaat voor 100% uit lysine. Soms zie je nog de voorlopers ‘l’ of ‘d’ staan. De ‘l’ staat voor ‘laevo’ en de ‘d’ staat voor ‘dextro’. Elke supplementleverancier weet dat je lichaam alleen de ‘L-vorm’ kan gebruiken, dus daar zou ik me maar niet druk om maken. L-lysine staat dus voor de ruimtelijke structuur van het molecuul, de vorm die je lichaam alleen kan gebruiken.
Contra-indicaties
Omdat lysine de opname van calcium vanuit de darmen verhoogt, is het niet handig om dit samen in te nemen met een calciumsupplement. Of je verhoogt de calciumintake met een supplement en vitamine D, of je kiest voor calcium uit je dieet met lysine. Beide routes zijn behulpzaam bij osteoporose. Hetzelfde geldt voor ijzer: lysine verbetert de opname van ijzer (en dus ferritinespiegels). Tenslotte geldt dit ook voor zink. Eigenlijk is alleen de inname van calciumsupplementen gecombineerd met lysine niet aan te raden.
Disclaimer
Medische informatie wordt alleen verstrekt als informatiebron en mag niet worden gebruikt of vertrouwd voor diagnostische of behandelingsdoeleinden. De informatie is niet bedoeld als patiëntenvoorlichting, creëert geen relatie tussen patiënt en orthomoleculair adviseur en/of INNR B.V. en mag niet worden gebruikt als vervanging voor professionele diagnose en behandeling. Raadpleeg uw zorgverlener voordat u beslissingen over uw gezondheid neemt of voor advies over een specifieke medische aandoening. INNR B.V. is niet aansprakelijk voor enige schade, verlies, letsel of aansprakelijkheid op welke manier dan ook geleden als gevolg van uw vertrouwen op de informatie uit dit document.
[8] https://www.semanticscholar.org/paper/Oral-treatment-with-L-lysine-and-L-arginine-reduces-Smriga-Ando/54983fe42223e5d71b5cdefcf7ee17289a1f369e
[15] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10874121/