In deze blog bespreken we vitamine B5 met de naam pantotheenzuur. Dit is de natuurlijke naam. Soms kom je het ook in zalven of supplementen tegen met synthetische namen als pantothenaat, dexpanthenol, panthenol of pantothine. Je kunt deze vitamine in natuurlijke of synthetische vorm dus herkennen aan de beginletters ‘pant’. Soms zie je ook de term ‘CoA’ staan, dat staat voor co-enzym A. Dat is op twee manieren niet correct. Ten eerste is co-enzym-A zelf geen enzym maar een ‘helper-enzym’, een soort hulpmolecuul voor enzymen. Ten tweede is vitamine B5 de precursor of voorloper van co-enzym A en dus niet hetzelfde. Klinkt allemaal erg ingewikkeld, maar ik ga mijn best doen om het zo begrijpelijk mogelijk uit te leggen. Want één ding zal je na het lezen van deze blog wel duidelijk worden: waarom vitamine B5 (net als alle andere vitamines, mineralen en aminozuren) essentieel is voor je gezondheid. En dat is waarom ik deze blog voor je schrijf. Ik structureer deze blog in de volgende paragrafen:
De ontdekking van vitamine B5
De naam pantotheenzuur is afgeleid van het Griekse woord ‘pantothen’ wat ‘van overal’ betekent. Die naam heeft de vitamine te danken aan de ontdekker ervan, de Amerikaanse biochemicus Roger J. Williams. Hij ontdekte de vitamine tijdens zijn onderzoek naar gist. Vervolgens constateerde hij dat dit stofje in vrijwel alle levende materie voorkomt en bedacht daarom de naam pantotheenzuur: overal in aanwezig. Hoewel Williams de stof in 1931 ontdekte als groeifactor voor gist, gaf hij de naam pantotheenzuur er in 1933 pas aan. Het bleek in ieder geval een wateroplosbare vitamine te zijn die redelijk stabiel is, maar niet goed tegen hoge vochtigheid en blootstelling aan zuurstof kan. Chemisch gezien is vitamine B5 een amide die wordt gevormd door de koppeling tussen pantoïnezuur en het aminozuur bèta-alanine. Zo krijgen we het binnen via de voeding.
2. Bronnen van vitamine B5
Ik schreef net al dat uit de naamgeving blijkt dat vitamine B5 bijna overal in zit. Maar er zijn natuurlijke bronnen met meer en met minder vitamine B5. Zal ik ze voor je op een rijtje zetten van hoog naar laag B5 per 100 gram?
• Runderlever;
• Kippenlever;
• Zonnebloempitten;
• Shiitake;
• Forel/zalm;
• Eidooier;
• Avocado;
• Pinda’s;
• Melk.
Voor je beeldvorming: runderlever bevat 7 mg per 100 gram terwijl gewoon mager rundvlees slecht 0,6-1,1 mg bevat. Er zit dus nogal wat verschil in. Waar je sowieso rekening mee moet houden, is dat vitamine B5 wateroplosbaar is. De vitamine kan ook niet tegen extreem hoge temperaturen. Dus als je iets moet koken, raak je veel in het kookwater kwijt (ca. 50%) of het gaat verloren door de temperatuur.
Tenslotte moet ik volledigheidshalve ook nog vermelden dat onze darmbacteriën ook vitamine B5 kunnen aanmaken. Die productie vindt plaats in de dikke darm en die B5 wordt voornamelijk gebruikt als brandstof voor je darmcellen. Over de bijdrage aan de benodigde lichaamsvoorraad is geen wetenschappelijke consensus. Een antibioticakuur zorgt er in ieder geval voor dat dit vermogen geruime tijd niet meer werkt. Er zijn schattingen dat je darmen twee jaar nodig hebben om van één kuur te herstellen.
Functies van vitamine B5
Mede door de naamgeving begrijp je wel dat er zelden naar deze vitamine wordt gekeken. Immers, als uit de naam blijkt dat de vitamine bijna overal in zit, waarom zou je dan nog meten of naar tekorten zoeken? De kans op een tekort is dan toch bijna uitgesloten? We zullen er wel genoeg van binnenkrijgen, is de heersende gedachte. Ik zie het ook niet terug op formulieren voor een bloedonderzoek. Maar niets is minder waar, zal uit deze blog wel blijken. Laten we eerst maar eens kijken wat de belangrijkste functies van vitamine B5 in het lichaam zijn.
Productie van antilichamen
Eerst maar even een kort lesje immunologie. Antilichamen zijn de wapens van je lichaam. Ze worden aangemaakt door je B-lymfocyten (een soort witte bloedcellen). Soms kom je ze ook tegen onder de namen ‘antistoffen’ of ‘immunoglobulinen (Ig)’. Het zijn eiwitten die door het lichaam worden aangemaakt om je te beschermen tegen ongewenste indringers. Ik heb er recent een wetenschappelijk boek over gelezen en ben voornemens om nog eens een aparte blog over het (zeer complexe) immuunsysteem te schrijven. Dus even terug naar vitamine B5.
Je hebt namelijk vitamine B5 nodig voor zowel de aanmaak alsmede de werking van antilichamen. Als je ooit een allergietest of immuuntest hebt gehad, zie je termen als IgG, IgA, IgM, IgD en IgE staan. In een standaard allergietest wordt er alleen naar IgE gekeken. Er zijn echter vijf soorten immunoglobulinen, maar zelden wordt er naar alle vijf gekeken. Ik zet die andere ook even voor je op een rijtje:
• IgG in je bloed wordt vooral gebruikt om te kijken of je in verleden een infectie hebt doorgemaakt;
• IgM in je bloed wijst op een actuele infectie;
• IgD wordt zelden gemeten. Zit voornamelijk als receptor op B-cellen;
• IgA zit voornamelijk in de slijmvliezen.
Er zit echter nog een ‘addertje onder het gras’ bij die productie van antilichamen. Via bepaalde mechanismen kan de productie ervan ook leiden tot het onderdrukken van je immuunsysteem. Dat wordt immuunsuppressie genoemd (onderdrukken van je immuunreacties). Wil je het weten hoe dit werkt? Dat vergt wel even wat inspanning, want er zijn twee manieren waarop dit fout kan gaan.
a. Negatieve feedback (antibody feedback inhibition): wanneer er voldoende antilichamen in het bloed circuleren, krijgt het lichaam een signaal dat verdere productie niet nodig is. Dit blokkeert vervolgens de activatie van nieuwe B-cellen, waardoor de aanmaak van antistoffen wordt stopgezet;
b. Maskering (epitope masking): antilichamen kunnen zó effectief binden aan lichaamsvreemde indringers dat ze alle herkenningspunten van zo’n indringer volledig bedekken. Het gevolg is dat andere immuuncellen de indringer niet meer ‘zien of herkennen’. Hierdoor wordt de opbouw van een bredere immuunrespons onderdrukt. Dat zie je ook bij zuigelingen die nog antistoffen van de moeder in hun bloed hebben waardoor vroege vaccinaties minder effectief zijn.
Nu terug naar vitamine B5. Een laag niveaus aan immuunglobulinen lijkt aan te geven dat er dus geen sprake is van een allergie of infectie. Dat geldt zeker als er alleen naar IgE wordt gekeken. Je immuunsysteem lijkt immers ‘in rust’. Maar wat nu als blijkt dat je gewoon te lage hoeveelheden antilichamen hebt? Dan zijn die niveaus ook laag. De arts denkt dat er geen sprake is van een allergie, maar in werkelijkheid heb je gewoon een te laag aantal antilichamen of een te lage spiegel. Door een tekort aan B5!!!!! Het lijkt dus alsof er niets aan de hand is met je immuunsysteem (is in ruste) en dat er geen allergieën of infecties zijn. Verkeerde conclusie dus. Voor nu is het alleen belangrijk om te onthouden dat vitamine B5 nodig is om deze antilichamen aan te maken.
Cholesterolproductie
Vitamine B5 is noodzakelijk om cholesterol te maken. Als er één onderwerp controversieel is, dan is het wel cholesterol. Ik laat het voor nu verder rusten, alhoewel ik recent weer over een studie las die aantoonde dat HDL in ieder geval niet ‘het goede cholesterol’ genoemd mag worden, omdat kunstmatig gecreëerde hogere HDL-niveaus niet leidden tot een verbeterde cardiovasculaire uitkomst. Cholesterol is super belangrijk omdat het ons helpt om CoQ10, vitamine D, testosteron, oestrogeen en progresteron aan te maken. Dus dan weet je wat je te wachten staat als je je cholesterol kunstmatig (met statines) naar beneden gaat brengen. Cholesterol kun je dan ook beschouwen als het moederhormoon. En vitamine B5 is de vader van het moederhormoon. O, je wilt weten hoe het werkt? Ok, vitamine B5 is de directe voorloper van co-enzym-A (CoA). Cholesterol wordt in het lichaam opgebouwd uit kleine hoeveelheden met de naam acetyl-CoA (een co-enzym A met een acetylgroep). Dus er zitten maar weinig stappen tussen vitamine B5 en cholesterol.
Cortisolproductie
Nog een belangrijke functie van vitamine B5 is de rol in de productie van cortisol. Cortisol is een lichaamseigen hormoon dat bekend staat als het stresshormoon uit je bijnieren. Eerst maar even de wederom onthutsende waarheid: cortisol wordt gemaakt van cholesterol. Begrijp je nu wat er gebeurt als je je cholesterolniveaus met medicijnen naar beneden gaat brengen? Dan berokken je grote schade aan je cortisolniveaus. Is dat erg dan? Nou, dat zou ik wel denken. Cortisol is de ‘brandweer’ van je lichaam! Ik zet de functies van cortisol voor je op een rijtje:
- Het verhoogt de bloedsuikerspiegel om spieren en hersenen van snelle energie te voorzien in levensbedreigende situaties;
2. Het beïnvloedt de afbraak van eiwitten, vetten en koolhydraten;
3. Het is verantwoordelijk voor je dag-nachtritme. In de ochtend zorgt het hoogste niveau ervoor dat je wakker wordt en in de avond zakt het om je slaperig te maken;
4. Het werkt sterk ontstekingsremmend en onderdrukt tijdelijk het afweersysteem om energie te besparen voor acute overleving.
Elke keer dat je een ontsteking hebt, zou je lichaam moeten reageren door meer cortisol te produceren om die ontsteking te beheersen, zodat het je leven niet volledig overneemt. Chronische ontstekingen die uit de hand lopen, kunnen leiden tot veel verschillende soorten gezondheidsproblemen, waaronder hartziekten, de ziekte van Alzheimer, diabetes, dementie, chronische pijn, spierpijn, gewrichtspijn en artritis. Je wilt dus geen chronische ontstekingen hebben. Integendeel, je wilt dat het natuurlijke vermogen van ons lichaam om die ontsteking te beheersen intact blijft. Dat is één van de belangrijkste functies van vitamine B5: de grondstof voor cortisol.
Productie van acetylcholine
Wat is dat nu weer? Acetylcholine is een van de belangrijkste neurotransmitters, je weet wel, die stofjes die je zenuwen nodig hebben om te communiceren. Neurotransmitters zijn signaalstoffen in je lichaam en functioneren als chemische boodschapper tussen zenuwcellen (bijvoorbeeld serotonine) en tussen zenuwen en spieren. Dus je treft dit stofje zowel in je hersenen, je centrale zenuwstelsel en je perifere zenuwstelsel aan. Hoe denk je dat je spieren anders weten hoe ze moeten gaan bewegen?
Hier zit een relatie met wat ik neurologische moeheid noem. Het lijkt wel of je zenuwen in je hoofd niet goed meer met elkaar praten en je moe en verward bent in je hoofd. De ene noemt het neurologische vermoeidheid, een ander hersenmist. Een volgende burn-out. Je ziet dit ook wel bij fanatieke sporters. Niet alleen hun spieren worden te moe en te pijnlijk, maar er kan ook neurologische moeheid bijkomen.
Een tekort aan acetylcholine kan zich ook manifesteren als een gebrek aan coördinatie van je spieren of een gevoel dat je zenuwen en spieren niet goed meer samenwerken. Je stapt regelmatig mis, je struikelt over je eigen voeten, je denkt dat je je benen goed beweegt, maar iedereen ziet dat je waggelend loopt of stram bent. Dat soort problemen gaat het hier over. Dit kan dus allemaal een gevolg zijn van een tekort aan vitamine B5.
En dan nog wat: acetylcholine is de belangrijkste boodschapper voor rust, herstel en spiercontrole. Over spiercontrole hebben we het al gehad. Maar die andere onderdelen hebben te maken met je parasympathisch zenuwstelsel. Acetylcholine zorgt er namelijk ook voor dat je hartslag naar beneden gaat en je spijsvertering wordt bevorderd. Ook heb je het nodig voor je leervermogen, concentratie en geheugen. Precies het tegenovergestelde van adrenaline.
O, je wilt weten hoe ons lichaam acetylcholine maakt? Dat maken we uit choline (vitamine B4) en (opnieuw) acetyl-CoA, waarvan je inmiddels weet dat we dit met vitamine B5 maken. Dus B4 en B5 samen…..
Productie van adrenaline
Over adrenaline heb je zeker wel eens iets gehoord. Veel mensen spreken over een adrenalinekick. Terzijde: in andere landen spreken ze vaak over epinifrine; dat is een synoniem. Adrenaline wordt eveneens gemaakt in je bijnieren. In een aparte blog kom ik nog wel op die neurotransmitters terug, maar voor nu moet je weten dat het biochemische proces als volgt gaat:
Tyrosine → L-dopa → dopamine → noradrenaline → adrenaline.
Dopamine is een essentiële neurotransmitter die je nodig hebt om de functie en aansturing van onze spieren te behouden. Denk maar aan de ziekte van Parkinson. De ziekte van Parkinson is een ziekte waarbij het deel van de hersenen dat veel van onze dopamine produceert, beschadigd is. En wat zijn de symptomen? We krijgen een aparte, robotachtige manier van lopen, een schuifelgang en tremoren. Wat is nu de functie van vitamine B5 bij de productie van neurotransmitters? Die is tweeledig:
I. Vitamine B5 is voorloper van CoA. CoA is cruciaal voor de productie van bijna alle neurotransmitters. Zonder voldoende CoA hebben de enzymen die je nodig hebt (voor de omzetting van tyrosine in dopamine en de rest) niet de benodigde chemische energie;
II. Adrenaline en noradrenaline (en cortisol) worden geproduceerd in de bijnieren. Vitamine B5 is nodig voor de aanmaak van steroïde hormonen (en cholesterol) en de aansturing van de stressrespons. Een tekort aan B5 zorgt voor ‘bijnierfalen’;
Bij chronische stress raakt je voorraad adrenaline en andere stressgerelateerde stoffen op, zodat je opgebrand raakt zonder voldoende vitamine B5.
Energieproductie
Ook hier kom je weer de functie van energieproductie tegen, net als bij veel andere B-vitamines. Je hebt namelijk vitamine B5 nodig om energie uit koolhydraten, vet en eiwitten te halen. Hier komt ook weer dat CoA om de hoek kijken. Je weet inmiddels dat je daarvoor vitamine B5 nodig hebt. Maar wat is dan de rol van CoA bij de productie van energie (=ATP)? Alle grote voedingsstoffen (koolhydraten, eiwitten en vetten) worden tijdens de spijsvertering en stofwisseling afgebroken tot een gemeenschappelijk tussenproduct: acetyl-CoA. Dit hulpenzym is de vrachtwagen die koolstofgroepen uit brandstoffen naar de verbrandingsmotoren van de cel (mitochondriën) kan brengen. Dus het werkt zo:
- Voeding wordt omgezet in acetyl-CoA;
- Acetyl-CoA gaat naar de cellen en start in de cel de citroenzuurcyclus;
- De citroenzuurcyclus maakt er energie van in de vorm van adenosinetrifosfaat (ATP);
- Het CoA-molecuul komt na afleveren van de vracht weer vrij om opnieuw een acetylgroep op te halen.
Als je dus een tekort hebt aan B5, heb je ook een tekort aan CoA en ben je dus of chronisch moe of chronisch hongerig (omdat je lichaam schreeuwt om energie).
Energiehuishouding van je bloed
In aansluiting op de vorige paragraaf nog een paar woorden over de specifieke relatie tussen vitamine B5 en je bloed. Deze vitamine is namelijk een onmisbare bouwsteen voor de productie van heem, het ijzerhoudende onderdeel van hemoglobine dat zuurstof bindt. Je weet inmiddels dat B5 de directe voorloper van co-enzym A is. Dit co-enzym wordt vervolgens omgezet in succinyl-CoA, een essentiële grondstof voor de aanmaak van porfynines, de bouwstenen van heem. Zonder vitamine B5 kan het lichaam dus niet genoeg functionele (!) rode bloedcellen produceren. Want die bloedcellen moeten rijpen en dat doen ze (onder andere) met vitamine B5. Uitgerijpte bloedcellen zijn vervolgens in staat om zuurstof naar je organen te sturen. Dus kan vitamine B5 indirect zorgen voor een te laag Hb en daarmee gepaard gaande vermoeidheid. Ze noemen dit medisch ook wel myelodysplastische syndromen (MDS).
Voor de geïnteresseerden: dit gaat over een groep zeldzamen ziekten van het beenmerg waarbij de aanmaak van bloedcellen verstoord is. Bij mensen met MDS rijpen de stamcellen in het beenmerg niet of onvoldoende uit tot gezonde, functionele bloedcellen. Dit geldt overigens voor zowel rode als witte. Je lichaam gaat die gebrekkige bloedcellen vervolgens (terecht) vernietigen voordat ze in de bloedbaan komen. Vervolgens krijg je bloedarmoede, verminderde afweer en/of stollingsproblemen. Zou er in deze gevallen ooit wel naar vitamine B5 worden gekeken?
Ik vat de conclusie van het bovenstaande maar als volgt samen:
Als je echt wilt weten of er iets aan de hand is met een mogelijk gebrek aan vitamine B5 dan moet je je ten eerste richten op (het falen van) je immuunsysteem, moet je daar alle parameters van laten onderzoeken (alle Ig-klassen!) en daarnaast kijken naar de status van je cholesterol, cortisol, koolhydraten, eiwitten, energieproductie, acetylcholine, dopamine, noradrenaline en adrenaline. En natuurlijk een compleet bloedbeeld, inclusief lymfocytenproliferatie, RDW en MCV. Om vervolgens die ‘dots’ aan elkaar te knopen. Of ‘gewoon’ B5 suppleren en kijken of er wat verbetert.
Oorzaken van een tekort aan vitamine B5
Een tekort aan vitamine B5 ontwikkel je dus niet zo snel, mede gelet op het aantal bronnen. Toch zijn er situaties en omstandigheden die wel tot een tekort kunnen leiden. Helaas geloven reguliere artsen vaak niet in een tekort aan deze vitamine. Een van de redenen is, dat er nooit op getest wordt. En ja, wat je niet meet, daar heb je ook geen aandacht voor. Met andere woorden: omdat niemand het test, zal het wel probleem wel niet bestaan.
Chronische stress
Iedereen heeft min of meer stress. We denken dan vaak aan psychische stress. Maar wat denk je van lichamelijke stress door (chronische) ziekten of medicijnen die we gebruiken? Chronische, ernstige stress is er in vele vormen. Ontstekingsziekten en kanker zijn wel de ergste, mede vanwege het (soms) chronische karakter. Zeker als je van specialist naar specialist gaat, allerlei soorten medicijnen moet gebruiken en geen steek verder komt. Dan komt die stress bovenop de stress die je van de ziekte zelf al hebt. En dan heb je ook soms nog last van een omgeving die of ontkennend, of gewoon lomp reageert. Het ultieme recept voor uitputting van vitamine B5.
Die stress kan ook psychisch zijn of te maken met ingewikkelde of moeizame levensomstandigheden. Relatieproblemen, problemen op je werk, financiële problemen, geestelijke problemen; ieder huis heeft wel zijn eigen kruis. Als het maar lang genoeg duurt, raak je uitgeput. In ieder geval van vitamine B5.
Bijnieruitputting
Chronische stress kan leiden tot bijnieruitputting. Reguliere artsen zeggen dat dit niet bestaat. Althans, sommigen. Ze weten van de ziekte van Addison die zij omschrijven als primaire bijnierschorsinsufficiëntie. In dat geval maken de bijnieren te weinig hormonen aan, zoals cortisol of aldosteron. De symptomen van die ziekte zijn extreme vermoeidheid, lage bloeddruk en vaak een bruine verkleuring van de huid. Dat is overigens een levensbedreigende ziekte. En het tegenovergestelde: Het syndroom of de ziekte van Cushing, waarbij er juist een overmaat aan cortisol in het bloed zit. Maar verder wordt er vaak geen aandacht aan de bijnieren geschonken. In ieder geval niet zoals in orthomoleculaire kringen vaak over ‘bijnieruitputting’ gesproken wordt.
Een van de eenvoudigste manieren om erachter te komen of er sprake van bijnieruitputting is, is het meten van een vier-punts-cortisoltest. Op vier verschillende momenten van de dag neem je een speekselmonster en test je cortisolniveaus. Als het goed is, zullen die niveaus gedurende de dag dalen. Heel eenvoudig om te testen.
Een andere test om de status van je bijnieren te testen, is de ACTH-test (ook wel Synacthen-test genoemd). Dat gebeurt in het ziekenhuis waarbij ze een injectie ACTH geven om te kijken of de bijnieren daarna cortisol gaan maken. Wil je weten hoe het normaal gesproken in het lichaam werkt? Je hypofyse maakt adrenocorticotroop hormoon aan (ACTH). Dat gaat via je bloed naar de bijnieren die vervolgens cortisol gaan maken. Dit heet de HPA-as: hypothalamus-pituitary-adrenal glands-as, waarbij ‘pituitary’ staat voor hypofyse.
Mocht de uitkomst van de test zijn dat je niet voldoende cortisol aanmaakt, dan is de reguliere aanpak om je synthetische cortisol te geven. De orthomoleculaire om je vitamine B5 te geven.
Gluten
Glutenblootstelling veroorzaakt bij veel mensen schade aan het maagdarmkanaal, wat leidt tot chronische ontstekingen. Maar nog belangrijker; het leidt tot een slechte spijsvertering (maldigestie) en chronische malabsorptie. En onthoud; je hoeft niet gediagnosticeerd te zijn met coeliakie om een intolerantie voor gluten te hebben. In ieder geval heb je voor welke voedingsstof dan ook een gezonde maag, gezonde darmen en een gezonde spijsvertering nodig.
Medicijngebruik
Er zijn verschillende medicijnen waarvan we weten dat deze de slijmvliezen van het maagdarmkanaal kunnen beschadigen. Dus als je die chronisch gebruikt, is een tekort aan voedingsstoffen (waaronder B5) niet zo vreemd. Welke medicijnen beschadigen je darmen?
• Bloeddrukverlagers uit de groep angiotensine-receptorblokker (ARB’s) met namen als candesartan, losartan, valsartan of andere ‘tannen’;
• Corticosteroïden zoals prednison, prednisolon, dexamethason, inhalatoren (puffers), zalfjes met cortison of injecties (Kenacort);
• Ontstekingsremmers/pijnstillers uit de groep NSAID’s met namen als ibuprofen, naproxen, diclofenac, acetylsalicylzuur (Aspirine), COX-2-remmers.
Ik licht even een groep speciaal toe: chronisch gebruik van corticosteroïden. Door het gebruik van die medicijnen zal de natuurlijke capaciteit van je lichaam om eigen cortisol te produceren, afnemen. Je bijnieren worden kleiner of er kan zelfs verschrompeling (atrofie) van je bijnieren optreden. Nu begrijp ik als geen ander dat niemand die medicijnen voor zijn plezier slikt, maar het blijft wel symptoombestrijding. In ieder geval neemt het vermogen om zelf cortisol aan te maken drastisch af. Er zijn gevallen bekend van mensen die met hoge doseringen vitamine B5 uit deze situatie te komen.
Alcohol
Chronisch gebruik van alcohol kan het transportmechanisme van vitamine B5 in de dunne darm beschadigen, waardoor je het niet (voldoende) meer opneemt.
Symptomen van een tekort aan vitamine B5
Toen Roger Williams deze vitamine ontdekte, kwam hij erachter dat muizen die vitamine B5 werd onthouden, een grijze vacht kregen in plaats van een bruine. Vervolgens gaf hij ze weer B5 en de muizen kregen hun oorspronkelijke kleur weer terug. Hij noemde het in eerste instantie dan ook de ‘anti-vergrijzingsfactor’. Dit is dus wel een opvallend eerste symptoom. Overigens betekent dit niet dat als je vroegtijdig grijs wordt, je door het nemen van vitamine B5 dit proces kunt omkeren net als bij de muizen. Je kunt het wel verder vertragen of zelfs stoppen.
Wat zijn nu symptomen die (typisch) horen bij een tekort aan vitamine B5? Hier komt een niet limitatieve opsomming:
• Vroegtijdig grijs worden van je haar;
• Onvermogen om met stress om te gaan (coping) door een gebrek aan cortisol;
• Voortdurend ontstekingen in je lichaam (CRP-markers);
• Vermoeidheid (extreme), ook neurologische/psychische;
• Burn-out;
• Uitputting;
• Hersenmist;
• ‘Brandende’ voeten of ‘brandende’ vingers;
• Haaruitval;
• Neuropathie;
• Acne;
• Bloedarmoede;
• Verzwakt immuunsysteem.
Als je deze lijst met symptomen vergelijkt met die van andere vitamines, dan is hij erg kort. Ogenschijnlijk zou je kunnen concluderen dat het dan wel meevalt met die symptomen. Ik denk echter dat het lage bewustzijn van deze cruciale vitamine (en de gedachte dat het overal wel in zit) ons op het verkeerde spoor heeft gezet. Waar je niet naar kijkt en wat je niet weet, valt ook niet op. Je weet niet wat je niet weet. Toch?
Suppletie en doseringen
Laten we eerst beginnen met het goede nieuws over vitamine B5.
Toxiciteit
Het goede nieuws is dat er eigenlijk geen bekende toxische dosis van vitamine B5 bekend is. Afgezien van een beetje misselijkheid of diarree, zijn er geen grote toxiciteitseffecten. Het is behoorlijk veilig, zelfs in extreem hoge doseringen van tientallen grammen per dag. Natuurlijk, alles kan toxisch zijn bij hoge niveaus, zelfs water. Er zijn bijvoorbeeld onderzoeken geweest naar mensen met reumatoïde artritis die bij hoge doseringen vitamine B5 een aanzienlijke verbetering afname ervaarden in pijn en ochtendstijfheid. Dat heeft natuurlijk weer alles te maken met die cortisolniveaus uit de bijnieren, maar dat begreep je allang. Dus heb je reumatoïde artritis? Ga dan eens aan de slag met vitamine B5!
Tests
Ten eerste is er een gewone serum-bloedtest. Daarmee meet je de hoeveelheid pantotheenzuur in je bloed. Zegt niet zoveel, maar beter iets dan niets.
Ten tweede is er een urinetest. Vitamine B5 is wateroplosbaar, dus als het in je urine zit, zal je wel genoeg hebben, is de gedachte. Ook niet zo nauwkeurig.
Beide voorgaande tests zijn niet zo zinvol, omdat die je vooral een indicatie geven van het dieet van gisteren. Wanneer je test op voedingsdeficiënties, begrijp je wel dat het testen van het dieet van gisteren een slecht idee is. Misschien heb je gisteren wel veel vitamine B5 op of juist niets of weinig gegeten. De standaardtests laten in feite alleen maar een directe weerspiegeling van je recente dieet zien.
Ten derde zijn er geavanceerde urinetesten door organische biomarkers te analyseren. Die geven meer inzicht in de intracellulaire activiteit en dus antwoord op de vraag of en hoe die vitamines gebruikt worden ín de cellen. Dan komen methylmalonzuur, glutaarzuur, xanthureninezuur, barnsteenzuur, appelzuur en andere markers naar voren. Kort gezegd kijken ze hier meer naar de werking van de vitamines. In Nederland is deze test voor €119,00 te doen bij het World Health Laboratory in Bunnik.
Ten vierde is er de Lymfocytenproliferatietest (LTT). Je weet dat lymfocyten een type witte bloedcellen is. Als je een LTT-test doet, wordt er gemeten hoe goed je witte bloedcellen (lymfocyten) vermenigvuldigen wanneer ze worden blootgesteld aan een specifieke prikkel. De snelheid waarmee ze zich vermenigvuldigen, geeft aan hoe krachtig je immuunsysteem reageert op ziekteverwekkers. Hoe dit werkt?
a. Je lymfocyten (afgenomen door middel van een bloedafname) worden in een reageerbuis samengebracht met stofjes die een reactie uitlokken;
b. Als de cellen zich snel gaan delen (profileren), werkt je afweer goed. Een lage score wijst op een probleem met die proliferatie. Dat kan bijvoorbeeld komen door een infectie met HIV of na een chemokuur. In het kader van deze blog dus vooral op een tekort aan vitamine B5. Want zonder voldoende voedingsstoffen, kan zo’n cel zich niet snel vermenigvuldigen.
Omdat een lymfocyt een levensduur van zes maanden heeft, is zo’n test een betere methode om over de lange termijn de voedingswaarde van je lymfocyten te zien. Net als HbA1C bij bloedsuiker. Dit is de beste test als je vermoed dat er iets met je immuunsysteem aan de hand is.
Wisselwerking met medicijnen
Overleg met je arts of apotheker of er een wisselwerking is met vitamine B5. Dat loopt over het algemeen wel los, maar ik vond de volgende medicijnen die mogelijk een interactie zouden kunnen hebben:
• Anticholinergia: dat zijn middelen die worden gebruikt om de werking van acetylcholine te remmen. Ze worden vaak gebruikt bij blaasproblemen;
• Luchtwegverwijderaars bij COPD en astma (ipatropium, tiotropium, enzovoorts);
• Middelen bij de ziekte van Parkinsons (biperideen, dexetimide);
• Middelen bij maagklachten (buscopan), reisziekte (scopolamine) en atropine;
• Anti-epileptica;
• Anti-dementie medicijnen;
• Tetracycline.
Nu komen we in het minder positieve gebied. Door een gebrek aan informatie, weten we gewoon niet voldoende welke doseringen wel of niet adequaat zijn. Dat is enerzijds onbevredigend, maar gelet op het gebrek aan toxiciteit en wateroplosbaarheid ook weer niet echt problematisch.
Doseringen
Volgens het Voedingscentrum is een tekort aan vitamine B5 zeer zeldzaam. Maar even later lees ik: ‘Voor pantotheenzuur zijn te weinig gegevens beschikbaar om een voedingsnorm te bepalen.’ Hoe kun je nu zeggen dat een tekort zeldzaam is, terwijl je geen voedingsnorm hebt? Ik begrijp dat niet. O, wacht, de Gezondheidsraad heeft er wel iets over geroepen: 3-7 milligram per dag. ‘Maar’, zegt het Voedingscentrum, ‘die hoeveelheid moet je niet gebruiken als streefwaarde, maar geeft richting aan hoeveel je nodig hebt per dag.’ In ieder geval krijg je voldoende pantotheenzuur binnen volgens deze clubs. Wat moet je hier nu mee? Als je iets niet weet, dan schrijf je er gewoon niets over op. Want hoe kun je nu beweren dat je voldoende via je voeding binnenkrijgt, terwijl je de norm niet weet.
Weten orthomoleculairen het wel dan? Nee, ook niet. Die benaderen de vraag alleen een stuk praktischer. Als je weet dat iets niet toxisch is, wateroplosbaar is en anderzijds cruciaal is voor je gezondheid, dan ga je gewoon met lage doseringen beginnen en kijken of er significante verbeteringen ontstaan.
Voor preventieve doeleinden hoef je geen extreme doseringen in te nemen. Als je tussen de 10 en 100 mg per dag binnenkrijgt, zal het wel voldoende zijn. Zeker als je geen symptomen hebt. Dan is het innemen van een B-complex verstandiger dan losse vitamine B5.
Heb je wel symptomen, dan adviseren mijn Amerikaanse bronnen om te beginnen met doseringen tussen de 250 en 500 milligram per dag. Ze geven echter ook aan dat bij ernstige tekorten je eerder aan doseringen van 2000 milligram per dag moet denken. Alles met beleid en met deskundige begeleiding.
Tijdstip van inname
Wanneer is een goed moment om B5 in te nemen? Er is in zoverre geen goede tijd, want op elk moment van de dag wordt het goed opgenomen in het lichaam. Omdat het echter ook effect kan hebben op je energie, is het vaak niet verstandig om het laat op de dag in te nemen. Innemen bij het ontbijt en de lunch heeft dan ook de voorkeur. Of, in het geval van hogere doseringen, voor 16.00 uur. Anders lig je er misschien wakker van. Innemen met maaltijden heeft sowieso de voorkeur, omdat voeding de stimulering van maagzuur en spijsverteringsenzymen veroorzaakt.
Relatie met andere vitamines
Tenslotte moet je weten dat vitamine B5 en vitamine B8 (biotine) er elkaar een beetje uitdrukken. Ze worden namelijk opgenomen door hetzelfde mechanisme in de darmen. Dus mocht je hoge doseringen vitamine B5 nodig hebben, neem dan ook wat vitamine B8 op een ander moment in. Ik zou me daar op korte termijn niet zo druk over maken, maar pas als je voor langere tijd een hoge dosering vitamine B5 nodig hebt.
Disclaimer
Medische informatie wordt alleen verstrekt als informatiebron en mag niet worden gebruikt of vertrouwd voor diagnostische of behandelingsdoeleinden. De informatie is niet bedoeld als patiëntenvoorlichting, creëert geen relatie tussen patiënt en orthomoleculair adviseur en mag niet worden gebruikt als vervanging voor professionele diagnose en behandeling. Raadpleeg uw zorgverlener voordat u beslissingen over uw gezondheid neemt of voor advies over een specifieke medische aandoening. INNR B.V. is niet aansprakelijk voor enige schade, verlies, letsel of aansprakelijkheid op welke manier dan ook geleden als gevolg van uw vertrouwen op de informatie uit dit document.
