Vitamine P (quercetine)

Stel, je bent een wereldvreemd mens, je hebt altijd geleefd in de oerwouden en je komt in Nederland. Je ziet daar mensen in metalen blikken stappen die vervolgens wegrijden van A naar B. Je krijgt een camera in je handen om zo’n metalen blik op de foto te zetten en je zoomt te ver in. Vervolgens maak je een foto van de wielen en concludeert dat je weet hoe je van A naar B kunt rijden. Wielen maken, dus. Niemand die je vertelde dat een auto een optelsom is van wielen, een motor en een carrosserie. En jij denkt dat je iets hebt uitgevonden.

Dat is het verhaal van vitamine C en quercetine. De ontdekker van vitamine C wist het al; ascorbinezuur geneest geen scheurbuik en is alleen een antioxidant. Maar wat is dan het ontbrekende stofje? Ga mee met ons verhaal over quercetine; één van de onderdelen van het ‘pakket vitamine C’. Daarbij is deze blog tevens het zoveelste bewijs dat synthetisch ascorbinezuur niet hetzelfde is als vitamine C uit voeding. In deze blog verdiepen we ons daarom in quercetine, een zeer krachtige plantaardige voedingsstof die een enorme impact heeft op je immuunsysteem, op het vermogen om ontstekingen te bestrijden en nog veel meer. Deze krachtige voedingsstof kan kanker, hartziekten, diabetes, hoge bloeddruk, PCOS bij vrouwen en prostatitis bij mannen bestrijden.[1] Dat klinkt veelbelovend, toch? Maar is het ook geloofwaardig? Daarvoor moet je beweringen altijd onderbouwen met wetenschappelijk onderzoek. En daar staat deze blog vol van. Althans, we vatten de bevindingen uit die onderzoeken samen en verwijzen naar de originele bronnen in voetnoten.[2] We structureren deze blog in de volgende paragrafen:

De ontdekking van quercetine

Het is geestig dat de ontdekker van vitamine C, dr. Albert Szent-Györgyi quercetine al herkende. Hij beschreef het als vitamine P. Naar later bleek, voldeed quercetine niet aan de definitie van een vitamine, dus verdween het weer van de lijst met vitamines. In het vervolg van deze blog praten we dan ook niet meer over een vitamine, maar gewoon over quercetine. Quercetine is een bioflavonoïde of gewoon een flavonoïde. We leggen dat zo meteen wel verder uit.

Eerst even terug naar dr. Albert Szent-Györgyi, de chemicus die in 1937 de Nobelprijs voor de Geneeskunde kreeg voor zijn ontdekking en beschrijving van vitamine C. Tijdens dat proces lukte het hem in 1936 al om een stofje te isoleren uit citroenschil, dat hij citrine noemde. Citrine bleek een complex te zijn van vitamine C, met andere, nog ongeïdentificeerde stoffen. Toen uit experimenten bleek dat citrine in veel sterkere mate dan vitamine C het vermogen bezat om de doorlaatbaarheid van bloedvaten te beïnvloeden, noemde hij dit complex vitamine P, waarbij de ‘P’ stond voor ‘permeabiliteit’ oftewel doorlaatbaarheid. Hij had een patiënt met bloedend tandvlees paprikasap gegeven en daarmee het bloeden tot staan gebracht. Dat lukte niet met zuivere vitamine C. En dat zette hem aan het denken.

Szent-Györgyi was zelf zwaar overtuigd dat vitamine P een echte vitamine was en vitamine C niet. Immers, juist scheurbuik, dat ontstaat door bloedingen uit ‘lekke’ vaten, genas men met citrusvruchten. Dus veronderstelde hij dat vitamine P cofactoren (hulpstofjes) bevatten die het effect van vitamine C op de vaatwanden versterkten. Het lukte andere wetenschappers echter niet om een toestand met diëten te creëren waarmee zij ervoor konden zorgen dat proefdieren geen enkele flavonoïde zouden binnenkrijgen. Had dit wel gelukt, dan had men vast kunnen stellen dat een volledig tekort aan flavonoïden tot een gebreksziekte zou kunnen leiden. Twintig jaar later verklaarde de Food & Drug Administration (FDA) dat citrine (en alle andere bioflavonoïden) geen vitamines waren.

Dr. Szent-Györgyi bleef er echter de rest van zijn leven van overtuigd dat de symptomen van scheurbuik niet een gevolg zijn van een tekort aan vitamine C, maar van een gecombineerd tekort aan vitamine C én flavonoïden. Hij vond vitamine C zelf geen vitamine maar een nutritioneel onderdeel, omdat volgens hem de dagelijkse behoefte nogal hoog is voor een vitamine waar je per definitie milligrammen van nodig hebt, in tegenstelling tot vitamine P. Cynisch zei hij: ‘Het is ongelooflijk. Ze hebben mij de vader van vitamine C gemaakt, terwijl ik dat niet was, en ze hebben geweigerd mij de vader van vitamine P te maken, wat ik wel was.’ Eigenlijk zegt hij dus dat vitamine C (ascorbinezuur) altijd gecombineerd moet worden met vitamine P om effectief te zijn. En waar vind je dat? In echte voeding of supplementen met natuurlijke vitamines. Dit is precies de reden dat het slikken van synthetische vitamine C met de naam ascorbinezuur/ascorbaat niet het gewenste gezondheidseffect heeft!

Nu terug naar bioflavonoïden. Wat zijn dat dan precies? Flavonoïden zijn stoffen die we bijna overal in het plantenrijk aantreffen. Ze komen ofwel vrij voor, ofwel gebonden aan suikers. Ze spelen een belangrijke rol in de plantenstofwisseling en zorgen voor de kleur van bloemen, vruchten, planten en de gele herfstkleur van bladeren. Een beetje gesimplificeerd zou je het ook de kleurstoffen of biologische pigmenten van planten kunnen noemen. De naam flavonoïde komt van het Latijnse ‘flavus’ dat ‘geel’ betekent.

Er zijn zo’n 5000 verschillende flavonoïden geïsoleerd uit planten. Ze worden onderverdeeld in zes subgroepen op basis van hun chemische structuur.

• Flavonolen;
• Flavonen;
• Flavanonen;
• Flavanolen (catechinen);
• Anthocyanen;
• Isoflavonen (fyto-oestrogenen).

Quercetine hoort bij de groep flavonolen, net als bijvoorbeeld kaempferol, myricetine en isorhamnetine, rutine, fisetine, rhamnazine en galangine. We laten de andere stoffen verder rusten en schrijven nu alleen verder over quercetine. De naam ‘quercetine’ komt van het woord ‘quercis’ wat ‘eik’ of ‘eikenboom’ betekent; de eerst bekende bron waarin ze het aantroffen.

Bronnen van quercetine

Het wemelt tegenwoordig van de diëten. Zo zie je diëten als een carnivoor dieet (alleen vlees), een veganistisch dieet (geen voeding van dierlijke oorsprong) of een vegetarisch dieet (geen vlees). Nu moet iedereen zelf weten wat hij/zij doet, maar persoonlijk denk ik dat we gevarieerde voeding nodig hebben om voldoende verschillende voedingsstoffen binnen te krijgen. Daar is quercetine wel het beste voorbeeld van. Dat treffen we niet aan in vlees of andere dierlijke producten. Dat aardappelen-groenten-vlees-concept is dus zo slecht niet.

Omdat quercetine een flavonol is, tref je het dus eigenlijk alleen maar aan in groenten en fruit. Het zit voornamelijk in de gekleurde onderdelen, dus bij appels is dat de schil en bij rode uien zijn dat de buitenste lagen die nog rood van kleur zijn. Haal je dus de schil van appels eraf vanwege de rommel die ze er allemaal opspuiten, dan krijg je ook geen quercetine binnen. Rode uien zijn wat dat betreft een veiligere bron. Het verschil in quercetinegehalten tussen rode en gele uien is ongeveer 15 milligram waarbij rode uien meer bevatten. Helaas kan quercetine niet zo goed tegen warmte en verlies je wel wat milligrammen bij het bereiden van je groenten.

Dan nog een ander punt. Ook wij beweren op onze site dat onze voeding verschraald is en niet meer de voedingsstoffen bevat van het verleden. Zo’n stelling vraagt natuurlijk om onderbouwing. Wel, hier is een voorbeeld over quercetine. Bij een vergelijking tussen biologische en conventioneel gekweekte tomaten vond men significant hogere percentages quercetine (en kaempferol) in biologische tomaten. Schrik niet; het gaat hier om een verschil van 79% (en bij het zusje kaempferol van 97%)![3] En dan moet je weten dat dit een studie uit 2007 is. Het zal er allemaal niet echt beter op zijn geworden. Het vermoeden is dan ook gerechtvaardigd dat dit ook voor allerlei andere voedingsstoffen geldt. Wat uit dit onderzoek overigens ook duidelijk werd, is dat hoe langer een land biologisch was en verschoond bleef van het gebruik van pesticiden, hoe hoger de niveaus van quercetine weer werden. Dus als je probeert zoveel mogelijk quercetine uit je voeding te halen, weet dan dat biologische groenten en fruit hogere niveaus van quercetine bevatten. In welke voeding zit quercetine dan vooral?

We treffen quercetine vooral aan in kappertjes, (rode) uien, kruiden, broccoli, koolsoorten, bepaalde soorten thee, appels (met schil), rode wijn, bessen en kruiden. Per 100 gram ziet de lijst er als volgt uit:

• Kappertjes: 234 mg;
• Dille: 55 mg;
• Koriander: 53 mg;
• Rode ui; 32 mg;
• Radicchio (rode witlof): 31,5 mg;
• Waterkers: 30 mg;
• Boekweit: 23 mg;
• Boerenkool: 23 mg;
• Appels: 19 mg;
• Cranberries: 15 mg;
• Zwarte pruimen: 12 mg;
• Bosbes: 8 mg;
• Broccoli: 3 mg;
• Thee: 2 mg.

Ook rode wijn bevat quercetine, met name de volle, rode wijnen. De hoeveelheid kan oplopen tot ongeveer 10 mg quercetine per halve liter. Je begrijpt inmiddels dat deze quercetine uit de schillen van de druiven afkomstig is en witte wijn dus bijna geen quercetine bevat.

Quercetine staat weliswaar bekend als een wateroplosbaar nutriënt, maar vreemd genoeg is die oplosbaarheid niet hoog en nemen we het beter op met vet. Het opmerkelijke is dan ook dat we bij het koken van groenten er best veel van verliezen (70-90%) en anderzijds het beter opnemen in onze darmen door het te combineren met vetten. Als je trouwens je groenten stoomt of roerbakt, blijft er meer quercetine beschikbaar.

Functies van quercetine

Laten we eens kijken naar enkele van de belangrijkste functies, rollen en voordelen. De samenvatting van de functies van quercetine zie je in onderstaande afbeelding:

Zoals je in deze afbeelding ziet, heeft het allerlei effecten op neurodegeneratieve ziekten, diabetes, ontstekingen, prostaatkanker, jicht, bacteriële en virale infecties, osteoporose, maagzweren, oogproblemen en hart- en vaatziekten. We gaan de functies een voor een langs.

Antioxidant

Quercetine is een enorm sterke antioxidant. Het vangt vrije radicalen (ROS), helpt bij het binden (cheleren) van metaalionen, voorkomt oxidatie van vetten waardoor schade aan celmembranen ontstaat en voorkomt oxidatieve schade aan ons DNA.

Ontstekingsremmer

Quercetine blokkeert verschillende belangrijke enzymen in de ontstekingscascade, zoals lipoxygenasen (LOX’en) en cyclo-oxygenasen (COX’en). Waarschijnlijk komen deze namen je niet bekend voor, maar als je ibuprofen, naproxen, diclofenac of aspirine slikt (NSAID’s), dan weet je dat deze medicijnen pijnstillend en ontstekingsremmend werken door deze COX-enzymen te remmen. Quercetine blokkeert dat enzym van nature ook, maar dan zonder de schadelijke bijwerkingen van NSAID’s. Quercetine brengt ook ontstekingsbevorderende cytokines zoals TNF-alfa en interleukine-1-bèta en interleukine-6 naar beneden. Het herstelt de balans tussen ontstekingsbevorderende en -remmende stoffen.

Immuunmodulator

Deze functie hangt sterk samen met de vorige. Quercetine stabiliseert namelijk mestcellen en onderdrukt de afgifte van histamine door deze cellen. Daarom kan quercetine een belangrijke rol vervullen bij allergische reacties en intolerantie voor histamine.

Het reguleert ook de balans tussen Th1 en Th2. Th1-cellen helpen het lichaam te beschermen tegen virussen en bacteriën in onze cellen, terwijl Th2- cellen dat juist buiten de cellen doen ((extracellulair). Als de balans tussen beide soorten uit evenwicht is, leidt dat tot ziekten. Bij een overmaat aan Th2 krijg je allergieën en astma. Bij een overmaat van Th1 (of Th17) krijg je auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis of MS.

Antiviraal-, antibacterieel- en, antischimmelnutriënt

Quercetine heeft eigenschappen tegen elke vorm van ziekteverwekkers. Zo zijn er studies naar de biologische activiteit tegen S. aureus, E. coli, P. aeruginosa, E. faecalis, S. saprophyticus en andere (gramnegatieve) bacteriën, zelfs als er sprake is van resistentie. Hetzelfde geldt voor schimmels als Aspergillus flavus, Candida-soorten en anderen. En om het rijtje af te maken: hepatitis-C- virus, Zika-virus, griepvirussen, het rhinovirus, SARS-CoV-2-virus en het herpesvirus, allen worden min of meer geremd door quercetine.[4]

Beschermer voor hart- en vaatziekten

Er is een aantal studies die de effecten op de bloeddruk en triglyceriden en andere belangrijke markers aantonen die ons beschermen tegen hart- en vaatziekten. Zo is er een relatie met stikstofmonoxide (NO) dat een gasvormig molecuul is waardoor je bloedvaten verwijden. Daarnaast wordt LDL gereduceerd (los van de relevantie ervan) en verbetert het de vaatwand en voorkomt de vorming van bloedstolsels.

Bescherming voor kanker

In diverse dierstudies is aangetoond dat quercetine apoptose (celdood) stimuleert, angiogenese remt en de vermenigvuldiging van kankercellen remt.[5] De kankerpreventieve en therapeutische effecten van quercetine zijn aangetoond door middel van bevindingen in zowel levende organismen (in vivo) als in laboratoria-onderzoeken in petrischaaltjes (in vitro).[6] Quercetine is een uitstekende antioxidant die een goed gedocumenteerde rol speelt bij het verminderen van verschillende menselijke kankers. Het heeft pro-apoptotische effecten op tumorcellen. Dat betekent zoveel als dat het helpt om tumorcellen zichzelf te laten doden en kan het daardoor de voortgang van talrijke menselijke kankers remmen.[7] Aan de andere kant gaat het hoge toxische effect van quercetine tegen kankercellen gepaard met weinig of geen bijwerkingen. Wat heb je te verliezen om quercetine te gebruiken bij deze vreselijke ziekte? Je zou het minstens kunnen gebruiken zonder negatieve bijwerkingen. In het gunstigste geval kan het een positieve impact hebben op je gezondheid. In het ongunstigste geval ben je alleen geld kwijt en heb je er verder geen nadelen van. Daarbij komt dat we weten dat quercetine een gunstig effect heeft op ontstekingschemicaliën (NFK-B, INOS, COX-2), dus dan snijdt het mes aan twee kanten. Je ontstekingswaarden gaan naar beneden en dat is in het geval van kanker wel iets om aandacht aan te schenken. Ook heeft quercetine effect op het proces van gentranscriptie. Dus het stopt of verlaagt de kans op metastasen van kanker.

Tenslotte ontstaat bij de behandeling van kanker de kans op resistentie tegen medicijnen, met name als je behandeld wordt met chemotherapie. Daardoor verliezen die middelen na verloop van tijd hun effectiviteit en heeft behandelen verder geen zin. Laat quercetine nu de effectiviteit van de chemotherapie en de behandeling sowieso verbeteren (net als vitamine D overigens). Mocht je op dit moment chemotherapie ondergaan, praat dan eens met je oncoloog over het gebruik van quercetine en neem die studie mee naar je eerstvolgende consult.[8]

Beschermer van hersenen

Door de antioxidantcapaciteit van quercetine wordt de activatie van microgliale activiteit geremd. Wat dat is? Dat is een proces waarbij de immuuncellen in de hersenen (microglia) overgaan van een ‘ruststand’ naar een actieve toestand om schade, infecties of afwijkende eiwitten aan te pakken. Die functie is tot een bepaalde hoogte nuttig, maar kan ook doorslaan en vervolgens hersenschade veroorzaken. Vandaar dat wetenschappers onderzoek doen naar de rol van quercetine bij ziektes als Alzheimer en Parkinson.

Beschermer tegen diabetes

In een studie bij twaalf gezonde studenten ontdekte men dat orale suppletie gedurende 7 dagen met 1000 mg quercetine per dag, de door glucose veroorzaakte insuline-respons na de training aanzienlijk verlaagde. In eenvoudige woorden: het lichaam had minder insuline nodig door de toevoeging van quercetine, waarschijnlijk te danken aan een verbeterde werking van de cellen op insuline. Daarnaast werd de maximale zuurstofopname verhoogd in de tweede trainingsronde, zodat de deelnemers minder snel uitgeput raakten bij intensief fietsen. Ook werd de schade door ontstekingen, die samenhangen met intensief sporten, gereduceerd.[9] Uit een andere studie bleek dat quercetine bij diabetes type 2 in doseringen tussen de 250-500 milligram de bloedwaarden aanzienlijk verbeterde (glucose, HbA1c).[10] In een overkoepelende studie naar metabolische problemen (hoge bloeddruk, leververvetting, verhoogde triglyceriden) bleek dat quercetine op alle onderdelen effect had. In tabel 2 uit de studie zie je alle individuele onderzoeken staan[11]:

• Bij 500 mg per dag: verlaging bloeddruk, verlaging ontstekingsmarkers IL-6 en TNF-alfa, verlaging geoxideerd LDL, verlaging nuchtere glucose;
• Bij 400 mg per dag onder diabetici: verlaging van de bloedsuikerspiegel direct na een maaltijd (in tegenstelling tot postprandiale hyperglykemie);
• Bij 78 vrouwen met overgewicht (BMI > 25) en PCOS daalden de nuchtere bloedglucosespiegels, de insulineniveaus en werd de insulinegevoeligheid (HOMA-IR) verhoogd na suppletie van 1000 mg per dag gedurende 12 weken;[12]
• Bij 400 mensen na twee maanden suppletie gunstige veranderingen in triglyceriden en cholesterolprofiel;
• Bij 120 mg per dag verlaging verhoogde leverwaarden;Bij 250 mg per dag verbeteren bloedwaarden RBC/MCV/MCH.

Er zijn weinig supplementen die dit allemaal kunnen doen. Dit geldt alleen voor visolie en vitamine B3.

Beschermt tegen PCOS

Wellicht een vreemde eend in de bijt onder dit kopje is onderzoek naar de rol van quercetine bij PCOS. Waarom staat dat hier? Wel, ze noemen PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) ook wel diabetes van de eierstokken. Reguliere medici zoeken de oorzaak vooral in hormonen, terwijl orthomoleculairen het wijten aan te hoge insulineniveaus. We zien PCOS dan ook vooral bij vrouwen die last hebben van overgewicht en acne en PCOS resulteert gewoonlijk in onvruchtbaarheid. In een studie naar de rol van quercetine bij PCOS vond men het volgende:

• Quercetine verbetert de kwaliteit van eicellen en embryo’s;Beïnvloedt de celdeling en apoptose en verlaagt de oxidatieve stress in granulosacellen in de eierstokken;
• Een behandeling van 84 vrouwen met PCOS gedurende 12 weken met 1 gram quercetine per dag leidde tot een verhoging van adiponectine, het stofje uit vetweefsel dat de insulinegevoeligheid verhoogt. Lagere adiponectineniveaus worden sterk geassocieerd met obesitas, diabetes type 2 en insulineresistentie (en dus PCOS);[13]
• Quercetine kan gebruikt worden als een aanvullende therapie bij eierstokkanker;
• Quercetine heeft gunstige effecten bij PCOS-patiënten.

Al deze effecten zijn te danken aan het feit dat quercetine ontstekingsremmend is en anti-apoptotische, antioxidatieve en anti-kankereffecten heeft.[14]

Beschermer tegen hoge bloeddruk

Uit een meta-analyse van 10 verschillende onderzoeken onder totaal 841 deelnemers bleek dat quercetine de bloeddruk verlaagde bij zowel mensen met een normale als verhoogde bloeddruk.[15] Nu waren die effecten op zichzelf niet enorm groot (drie tot tien punten), maar het biedt wel mogelijkheden om quercetine te gebruiken als bloeddrukverlagend supplement in combinatie met andere supplementen die de bloeddruk verlagen. Dan hebben we het over magnesium, kalium, Q10, L-citrulline/arginine en de vitamines B1 en D. In een andere studie verlaagde quercetine de systolische bloeddruk (bovendruk) met bijna negen punten bij een dagelijkse inname van 500 mg quercetine.[16]

Functie als zinkionofoor

We weten dat quercetine ook een zinkionofoor is. Wat betekent dat? Het helpt om zink in de cel te krijgen en zink heeft zoals je weet een enorme antivirale activiteit. Het is voor zover ik weet een van de meest effectieve, natuurlijke antivirale middelen ter wereld. Quercetine helpt zink de cellen binnen te komen zodat het daar impact kan hebben. Komt zink dan zonder quercetine niet in de cel? Zeker wel. Er zijn namelijk ZIP-transporters die zink in de cel pompen en ZnT-eiwitten die zink de cel uitwerken. Wat is dan een zinkionofoor als quercetine? Die fungeren als hulpmiddel om de celwand extra doorlaatbaar te maken door van zink een vetoplosbaar complex te maken. Naast bekende zinkionoforen als quercetine en EGCG (flavonoïden) kan het medicijn hydroxychloroquine dit ook bereiken. Weet je nog waar we dit medicijn van kennen?

Vermoeidheid

Als je quercetine, vitamine C en bromelaïne samen inneemt, werkt dat als een ‘supercharger’, met name voor mensen die chronisch vermoeid zijn.

Helpt tegen hooikoorts

In een studie met 66 personen tussen de 22 en 78 jaar met allergische symptomen door hooikoorts kregen 200 milligram quercetine gedurende vier weken. De onderzoekers vonden een aanzienlijke vermindering van symptomen zoals jeuk aan de ogen, niezen, neusslijm en  slaapstoornissen.[17] Overigens blijken quercetine, brandnetel, vitamine C en bromelaïne een hele goede combinatie bij dit soort klachten te zijn. Nog beter dan quercetine alleen. Dat komt omdat ze samen effectief werken op mestcellen die histamine vrijgeven. Deze stofjes stabiliseren het celmembraan van de mestcellen, zodat er in het algemeen minder histamine wordt vrijgegeven. Zie ook de blog over histamine-intolerantie.

Pijnstillend

Pijn en dan vooral chronische pijn is verschrikkelijk. Logisch dus dat mensen pijnstillers gebruiken. Quercetine werkt ook pijnstillend. Nu is er werkelijk bijna geen complexer onderwerp dan pijn. Wat is pijn? En met name, hoe werken de mechanismen die pijn veroorzaken? Een van de manieren waarop quercetine pijn kan beïnvloeden is door de antioxidantwerking. Vergeet niet dat, wanneer je weefselbeschadiging hebt, er veel vrije radicalen worden geproduceerd. Die veroorzaken neurologische irritatie. Een sterke antioxidant kan dus bijdragen aan het verlichten van pijn. We weten inmiddels ook dat quercetine ontstekingsremmend werkt, dus ook dat zou ten grondslag kunnen liggen aan het pijn-reducerend effect van quercetine. Heb je ooit een medicijn als gabapentine of Lyrica ingenomen? Die hebben ongeveer hetzelfde werkingsmechanisme als quercetine, alleen wel met ernstige bijwerkingen als obstipatie. Quercetine doet niet. Het helpt juist om je zenuwen effectiever te laten herstellen bij zenuwschade. Dat kan vervolgens weer leiden tot minder pijn(-perceptie). Zo is bekend dat gliacellen geremd worden, die weer verantwoordelijk zijn voor neurologische ontstekingen. Hoe de werkzaamheid dan ook in elkaar steekt, feit is dat quercetine kan helpen bij chronische pijnklachten.[18]

Dit biedt vooral perspectief voor mensen met reumatoïde artritis of artrose die dagelijks worstelen met pijnklachten. Juist die mensen zijn gebaat bij vitamine C (zelfs de synthetische vanwege antioxidant eigenschappen) en quercetine in hogere doseringen (waarover later meer). Denk even met mij mee! Hoe en waar treffen we beide stoffen aan? Precies; in citrusvruchten en andere voedingsmiddelen. Altijd samen! Zou het toeval zijn dat die stoffen bijna altijd samen voorkomen? Was dat niet wat dr. Albert Szent-Györgyi al zei? Niet ascorbinezuur  herstelt permeabiliteit. Nee, het gaat om de combinatie van ascorbinezuur en vitamine P (quercetine dus)! Juist die twee werken versterkend omdat ze invloed hebben op het celmembraan waar die verschillende ontstekingsbevorderende stofjes worden vrijgegeven.

En wat zijn je alternatieven bij pijn door ontstekingen? Prednison-achtigen? Dat zijn corticosteroïden die je immuunsysteem platleggen om daarmee de ontstekingscascade te blokkeren. Voor de korte termijn overleef je dit wel, maar als je dit chronisch moet slikken weet iedere arts dat dit tot botverlies, spierverlies, verhoging van de bloedsuikerspiegel, schade aan je darmwand en hoge bloeddruk gaat leiden. Maar het blijft daar niet bij. Nee, dit type medicijnen berooft je ook van vitamine C (ironisch!), vitamine D, calcium, magnesium en zink, allemaal stoffen die ook relevant zijn voor een goed immuunsysteem.

Opiaten dan? Die staan bekend om hun enorme verslavingsproblemen, schade aan de darmwand en vreselijke obstipatie. Dat is echt het laatste wat je wilt.

NSAID’s dan, zoals naproxen, ibuprofen, diclofenac of COX-2-remmers? Deze beschadigen allemaal je darmwand en nieren, beroven je van ijzer, folaat en vitamine C. Boeiend? Nou, dat denk ik wel. Want als je darmwand is beschadigd, neem je geen voedingsstoffen meer op. En als je nieren niet goed werken, krijg je hele andere problemen. Nogmaals, voor de korte termijn zij dat zo. Maar als je dit soort medicijnen chronisch moet slikken, probeer dan eens quercetine en vitamine C. Pijn is erg, chronische pijn nog erger, maar kapot gaan aan chronisch medicijngebruik komt daar nog bovenop.

Paracetamol dan? Bij chronisch gebruik beschadigt dat je lever door het afbreken van glutathion, de ‘koning der oxidanten’.  Zo bijt je in je eigen staart en graaf je jezelf in in een nooit eindigend probleem. Het doel zou dus moeten zijn om de grondoorzaak aan te pakken (indien mogelijk) en de daarmee samenhangende pijn te bestrijden met quercetine en vitamine C om daarna zo snel mogelijk te stoppen met al die chronische medicatie.  Want één ding weet je zeker; van vitamine C en quercetine heb je geen bijwerkingen.

De functies en voordelen van quercetine zijn dus enorm. We kunnen wel wetenschappelijke onderzoeken blijven aanhalen, maar voor het overzicht is het misschien beter om alleen de samenvattingen te geven:

• Suppletie van 500 mg gedurende 8 weken bij mensen die een hartinfarct hadden gehad, toonde een significant verhoogde concentratie van antioxidanten in het bloed en lagere TNF-alfa-niveaus (een ontstekingsbevorderende stof die de vaten in het hart aantast);[19]
• In een meta-analyse van 17 onderzoeken vond men een aanzienlijke verlaging van de bloeddruk;[20]
• De ontstekingsremmende en verlichtende effecten van quercetine bleken uit studies naar de effecten op reumatoïde artritis[21], de Ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, coeliakie, multiple sclerose, systemische lupus erythematodes en artritis;[22]
• In een studie bij 50 vrouwen met reumatoïde artritis reduceerde 500 mg dagelijkse inname van quercetine van ochtendstijfheid en pijn;[23]
• Quercetine reduceert CRP als marker voor ontstekingen (500 mg);
• Quercetine vermindert de schade aan zenuwen dankzij verschillende ontstekingsremmende mechanismen;
• Quercetine kan menstruatiestoornissen verbeteren;
• Quercetine kan een overmaat aan androgenen (mannelijke hormonen) bij vrouwen reduceren, wat weer in verband staat met acne, PCOS, overmatige haargroei op de kin, borst of rug, haarverlies en cyclusstoornissen;
• Bij mannen met een chronische ontsteking aan de prostaat (prostatitis) en chronisch bekkenbodem-pijnsyndroom leidde dagelijkse suppletie van 1000 milligram quercetine gedurende een maand bij 67% van de deelnemers tot een verbetering van 25% in symptomen;[24]
• Suppletie van quercetine en luteoline gedurende 26 weken verminderde de symptomen van een autismespectrumstoornis zonder ernstige bijwerkingen;[25]
• Quercetine vermindert significant de kans op bovenste luchtweginfecties bij suppletie van 1000 mg per dag gedurende drie weken;[26]
• Quercetine kan helpen om eiwitten die door COVID-19 worden geproduceerd te blokkeren;[27]
• Quercetine verlaagt bloedparameters als LDH, ferritine, CRP en D-dimeer. Een verhoogd LDH, hoge ferritinegehaltes (ijzerslot), CRP (ontstekingsmarker) en D-dimeer (een marker voor stolsels) verbeteren allen met quercetine;
• Quercetine zorgt voor een afname van vermoeidheid en een verbetering van de eetlust na een (ernstige) infectie bij een dosering van 2 x 250 mg per dag.

Als je alle functies van quercetine op een rijtje zet, dan zie je twaalf kenmerken die allemaal met ‘anti’ beginnen:

• Antikanker;
• Antioxidant;
• Antibacterieel;
• Antischimmel;
• Anti-ontstekingen;
• Anti-Alzheimer;
• Anti-astma;
• Anti-allergie;
• Antihypertensie;
• Antidiabetes;
• Anti-obesitas;
• Antiviraal.[28]

Oorzaken van een tekort aan quercetine

In deze paragraaf kunnen we kort zijn. Een gebrek aan quercetine komt vooral omdat we veel te weinig groenten en fruit consumeren. Volgens de Voedselconsumptiepeiling 2019-2021 van het RIVM zijn de gemiddelde cijfers dat we 153 gram groenten en 135 gram fruit per dag consumeren. De Gezondheidsraad adviseer minimaal 250 gram groenten en 200 gram fruit per dag. Slechts 19% van de volwassenen haalt de norm voor fruit, terwijl zo’n 60% de gecombineerde voor groenten en fruit haalt.[29] In 2024 waren deze cijfers weer met 3% gedaald ten opzichte van het jaar ervoor. Het zal je niet verbazen dat pubers het slechtst scoren en ouderen (65+) het best.

Eigenlijk zijn deze cijfers helemaal niet zo verbazingwekkend. Het is inmiddels heel normaal om wekelijks pasta, pizza en patat te eten. Dan hebben we nog nasi, bami en noedels; allemaal overgewaaid uit andere culturen. En met name pasta’s zijn voor gezinnen een makkelijke manier om voor weinig geld een lekkere maaltijd op tafel te zetten. Maar gezond? Een gemiddelde maaltijd pasta bestaat voor 90% uit koolhydraten. In Italië is pasta meestal een klein tussengerecht en volgt daarna het hoofdgerecht met groenten en vlees. Kortom, lekker eten is iets anders dan gezond eten. De uitdaging is mijns inziens vooral hoe we die groenten vooral met creativiteit in specerijen en kruiden veel lekkerder kunnen maken. Want inderdaad, de meeste groenten zijn gewoon saai en niet altijd even smakelijk. Werk aan de winkel dus.

Symptomen van een tekort aan quercetine

Omdat quercetine niet als vitamine wordt beschouwd, zijn er dus geen lijsten met symptomen beschikbaar zoals je die aantreft in andere blogs. Maar je hebt niet veel fantasie nodig om het spiegelbeeld van de functies van quercetine om te zetten in het tegenovergestelde. Ik zal het even voor je doen:

• Bloedingen van tandvlees tot andere bloedingen in je lichaam;
• Ontstekingen door schimmels, bacteriën en virussen;
• Allergieën, met name door mestcelproblemen;
• Verzwakt of overactief immuunsysteem;
• Hoge bloeddruk;
• Obesitas;
• PCOS;
• Vermoeidheid;
• Verhoogde bloedglucosewaarden, eindigend in diabetes type 2;
• Kanker.

Daarnaast heeft quercetine als natuurlijk geneesmiddel pijnstillende, antivirale en ontstekingsremmende eigenschappen. Allemaal af te leiden uit de wetenschappelijke onderzoeken. Zou dr. Albert Szent-Györgyi dan toch gelijk hebben gehad dat men quercetine een vitamine hadden moeten noemen en ascorbinezuur niet?

Suppletie en doseringen

Dan nog meer goed nieuws over quercetine. Want als je het bovenstaande gelezen hebt en je ziet aanknopingspunten met jouw gezondheid, dan komen vragen boven als veiligheid en doseringen.

Toxiciteit

Quercetine is uitermate veilig. Dat kan ook bijna niet anders, want het zit gewoon in onze voeding. Maar geldt dit ook voor suppletie? Ja. Zoals je uit het aantal voetnoten bij deze blog ziet, is quercetine uitermate goed onderzocht. Het is veilig, mits je geen absurde doseringen neemt. Want dan is zelfs water toxisch. Er zijn echter geen lange-termijn-studies naar hoge doseringen gedaan (> 2500 mg), dus dat blijft een beetje onzeker. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je meestal die doseringen ook niet nodig hebt, omdat dit ook totaal niet in verhouding staat met een natuurlijke inname via voeding. Het is sowieso niet kankerverwekkend.[30]

Vormen

Als supplement is quercetine eigenlijk vooral te koop in de pure vorm. Echter, er zijn ook ‘gemodificeerde’ vormen te koop. Dat noemen ze fytosomen. Fytosomen zijn plantaardige stoffen (zoals quercetine dus) die ‘verpakt’ worden in kleine vetbolletjes, meestal fosfolipiden. Door deze techniek krijg je een vetoplosbare bol waar in dit geval quercetine in zit. Daardoor wordt de opname met factor 10-20 verhoogd waardoor ze sneller werken. Mijn conservatieve standpunt is, dat als dit de bedoeling van de natuur was, deze vorm dan ook wel zou voorkomen. En dat is niet zo. Dus volgens mij geen reden om deze (peperdure) vormen aan te schaffen en gewoon te kiezen voor pure quercetine uit plantenextracten.

Doseringen

De meeste onderzoeken zijn gedaan tot met doseringen van 500 tot 1000 mg per dag. Maar zelfs bij 5000 milligram per dag zijn er weinig tot geen bijwerkingen. Natuurlijk zijn bijwerkingen ook altijd persoonsgebonden. Het hangt van jouw gezondheid af of je wel of niet tegen een supplement kan, net als bij voeding. Is het verstandig om met hoge doseringen te beginnen? Meestal niet. Begin gewoon met 500 mg per dag, verspreid over twee doseringen. En bouw het dan gestaag op, afhankelijk van de vraag waar je het voor slikt. Preventief heb je genoeg aan 250-500 mg per dag. Curatief (dus als je ziekten hebt zoals reumatoïde artritis of erge pijnklachten) zul je zeker naar hogere doseringen moeten. Mijn bronnen gebruiken bij mensen die serieuze pijnklachten hebben zo’n 5000 milligram ascorbinezuur met 5000 milligram quercetine.

Interactie met medicijnen

Omdat quercetine iets doet met je bloeddruk en glucosegehalte in je bloed, moet je zowel de bloeddruk als je bloedsuiker wel in de gaten (laten) houden. Zodra je ziet dat de waarden verbeteren, kun je met je dokter overleggen om je medicatie af te bouwen. Hetzelfde geldt voor pijnstillers. Tenslotte noem ik ook nog even de werking van bloedverdunners uit  de groep vitamine-K-antagonisten. Gebruik je die, laat dan de dikte van je bloed wat vaker controleren.

Interactie met andere supplementen

Als je lichaam quercetine gebruikt, dan doneert het stofje een elektron. Daardoor werkt het als antioxidant om vrije radicalen te neutraliseren. Het gevolg is dat quercetine zelf oxideert en opnieuw kan worden gebruikt. Voor dit recyclingmechanisme is vitamine C nodig. Daarom is de combinatie vitamine C + quercetine zo krachtig en zinvol. Ze werken synergetisch. Het regenereren van quercetine kan ook door vitamine B3. De afvoer van overtollige quercetine gebeurt vooral door glutathion. Zeker bij hoge doseringen is het dus raadzaam om glutathion (of NAC) aan te vullen. En het beste nieuws? In natuurlijke vitamine C uit groenten, fruit of supplementen zitten quercetine en ascorbinezuur samen.

Bijwerkingen

Bij hogere doses kan quercetine soms maagklachten en een lichte tinteling in de vingers veroorzaken.

Disclaimer

Medische informatie wordt alleen verstrekt als informatiebron en mag niet worden gebruikt of vertrouwd voor diagnostische of behandelingsdoeleinden. De informatie is niet bedoeld als patiëntenvoorlichting, creëert geen relatie tussen patiënt en orthomoleculair adviseur en/of INNR B.V. en mag niet worden gebruikt als vervanging voor professionele diagnose en behandeling. Raadpleeg uw zorgverlener voordat u beslissingen over uw gezondheid neemt of voor advies over een specifieke medische aandoening. INNR B.V. is niet aansprakelijk voor enige schade, verlies, letsel of aansprakelijkheid op welke manier dan ook geleden als gevolg van uw vertrouwen op de informatie uit dit document.